Gənc yaşda səhv sektor seçmək hansı nəticələrə səbəb olur?

Gənc olanda insan düşünür ki, qarşısında uzun illər var və istənilən səhvi sonradan düzəldə bilər. Doğrudur, səhvləri düzəltmək mümkündür. Amma hər səhvin bir nəticə olur. Bəzən bu dəyər itirilmiş vaxt, azalan həvəs və ya maddi çətinliklər şəklində qarşımıza çıxır. Sektor seçimi də məhz bu cür vacib qərarlardandır. Bir sahəyə daxil olursan və bir neçə ildən sonra anlayırsan ki, bu sənlik deyil.
Sektor dedikdə insanın işlədiyi sahə nəzərdə tutulur. Məsələn, IT, marketinq, təhsil, tibb, mühəndislik və digər sahələr. İnsan vaxtının böyük hissəsini hansı işə sərf edirsə, o onun sektorudur. Bu seçim təkcə iş yerini yox, həm də insanın həyat tərzini müəyyən edir. Çünki gün ərzində nə ilə məşğul olursansa, düşüncələrin də həmin istiqamətdə formalaşır. Ona görə sektor seçimi sadə qərar deyil, həyatın əsas istiqamətlərindən biridir.
Sektor sadəcə pul qazanmaq üçün görülən iş deyil. Bu seçim insanın hər günkü həyatına, ətrafındakı insanlara və ümumi düşüncə tərzinə birbaşa təsir edir. Sevdiyi sahədə çalışan insan özünü daha rahat hiss edir, özünü inkişaf etdirmək üçün daha çox səy göstərir. Amma uyğun olmayan sektorda olan insan daim narazılıq yaşayır. Yanlış seçim həyat keyfiyyətini aşağı sala bilər, insanın həm işdə, həm də şəxsi həyatında problemlər yarada bilər. Buna görə sektor seçərkən yalnız qazancı yox, daxili rahatlığı da düşünmək lazımdır.
Bu mərhələdə insanlar çox vaxt iş elanları və vakansiyalar axtarışına çıxır. Qarşısına çıxan iş arasında yalnız maaşa və vəzifəyə baxaraq seçim edənlər sonradan peşman ola bilər. Vakansiyalar siyahısına baxarkən sahənin özünə uyğun olub-olmadığını analiz etməyənlər səhv qərar verə bilər.

Gənc yaşda seçim etməyin çətinlikləri

Gənc yaşda sektor seçimi etmək, əslində, insanın özünü tam tanımadığı bir dövrdə böyük qərar verməsi deməkdir. Bu yaşlarda insanın maraqları tez dəyişir, fikirləri formalaşma mərhələsində olur. GƏləcək haqqında baxışı hələ tam oturmur. Bir gün bir sahə maraqlı gəlir, sabah başqa bir sahə. Bu dəyişkənlik içində isə düzgün qərar vermək çətinləşir. Üstəlik, insan hələ həyatın real tərəfləri ilə kifayət qədər üzləşmədiyi üçün seçimin nəticələrini əvvəlcədən təsəvvür etməkdə çətinlik çəkir. Məhz buna görə də gənc yaşda edilən seçimlər çox vaxt emosiyaya əsaslanır. Məntiqli analiz arxa planda qalır. Sonradan isə insan öz-özünə sual verir. Mən niyə bunu seçdim? Bu sual gec gəldikdə, peşmanlıq hissi də güclənir.

Təcrübəsizlik faktoru

Açıq danışaq, gənc yaşda insanın real iş təcrübəsi olmur. İnsan bir sahəni adətən kənardan gördüyü qədər tanıyır. Sosial şəbəkələrdə, filmlərdə və ətrafdan eşitdiklərində hər şey ideal göstərilir. Hər kəs yalnız yaxşı tərəfləri danışır. Amma işin içinə girəndə tam fərqli mənzərə ilə qarşılaşırsan. Orada məsuliyyət var, stress var, zamanla yarış var. Gənc insan bunları əvvəldən bilmədiyi üçün yanlış gözləntilərlə yola çıxır. Düşünür ki, bu iş həm maraqlı olacaq, həm rahat olacaq, həm də çox qazanc gətirəcək. Reallıq isə hər zaman belə olmur. Təcrübə olmadıqda insan bu fərqləri əvvəlcədən görə bilmir. Nəticədə isə seçdiyi sahənin ona uyğun olmadığını gec anlayır. Bu gecikmə isə vaxt itkisinə, məyusluğa və özünə olan inamın azalmasına səbəb ola bilir.

Sosial təzyiq və ətraf mühit

Gənc insan qərar verərkən tək olmur. Ətrafında çoxlu səs olur. Valideynlər deyir bu sahə gəlirlidir, qohumlar deyir burada iş tapmaq asandır, dostlar deyir filankəs bu sahədə yaxşı qazanır. Hər kəs öz təcrübəsinə və düşüncəsinə əsaslanaraq məsləhət verir. Amma problem buradadır ki, bu məsləhətlərin heç biri sənin xarakterinə, maraqlarına və bacarıqlarına uyğun olmaya bilər. Sən isə bu səslərin təsiri altında öz istəklərini arxa plana atırsan. Düşünürsən ki, bəlkə onlar haqlıdır. Amma zaman keçdikcə anlayırsan ki, sən başqasının həyatı üçün uyğun olan yolu seçmisən. Bu da içində narazılıq yaradır. Çünki insan başa düşür ki, başqalarının gözləntilərini qarşılamaq üçün öz xoşbəxtliyindən keçib. Halbuki bu həyat sənin həyatındır. Onu səndən yaxşı heç kim yaşaya bilməz. Bu həqiqəti gec anlamaq isə insana ağır gəlir.

Səhv sektor seçməyin psixoloji nəticələri

Səhv sektor seçimi təkcə karyeraya yox, insanın daxili dünyasına da ciddi təsir edir. İnsan sevmədiyi, özünü rahat hiss etmədiyi bir sahədə işlədikdə, bu vəziyyət zamanla psixoloji yorğunluğa çevrilir. İlk vaxtlar bəlkə də hər şeyə dözmək olur, insan özünü inandırır ki, keçəcək, alışacağam. Amma zaman keçdikcə bu hisslər daha da dərinləşir. İşə qarşı soyuqluq yaranır, daxildə narazılıq artır, insan özünü sıxılmış hiss edir. Bu da ümumi həyat keyfiyyətinə təsir göstərir. Evdə, ailə içində, dostlarla ünsiyyətdə belə insanın əhvalı aşağı olur.

Motivasiya itkisi

Yanlış sektorda işləyəndə işə getmək insana ağır gəlir. Səhər yuxudan durmaq çətinləşir, insan özünü məcbur edirmiş kimi hiss edir. Bir vaxtlar həvəslə başladığın iş indi sənə yük kimi görünür. Fikrin tez-tez işdən yayınır, diqqətini toplamaq çətin olur. Daim vaxtın keçməsini gözləyirsən. Bu vəziyyət insanı daxilən yorur. Çünki motivasiya olmadan görülən iş həm keyfiyyətsiz olur, həm də insanı psixoloji olaraq zəiflədir. Bir müddət sonra insan özünü tükənmiş hiss edir. Hətta əvvəllər maraqlı gələn tapşırıqlar belə artıq bezdirici olur. Bu da işə qarşı tam laqeydlik yaradır və insanın özünə olan hörmətini azaldır.

Özünə inamın azalması

Səhv sektorda uzun müddət qalan insan zamanla özünü sorğulamağa başlayır. Düşünür ki, yəqin mən bacarıqsızam, məndə problem var. Halbuki əslində problem insanın özü deyil, uyğun olmayan sahədə olmasıdır. İnsan öz potensialını göstərə bilmədikdə, nəticələr zəif olur. Bu da özünə inamı sarsıdır. Hər uğursuzluqdan sonra insan özünü daha da geri çəkir. Daxilində qorxu yaranır ki, mən heç nə bacarmıram. Bu düşüncə getdikcə güclənir və insanın yeni cəhdlər etməsinə mane olur. Halbuki başqa sahədə o insan çox uğurlu ola bilər. Sadəcə yanlış seçim onun özünü dəyərsiz hiss etməsinə səbəb olur. Bu da insanın həm iş həyatına, həm də şəxsi həyatına mənfi təsir göstərir.

Maddi və karyera baxımından nəticələr

Səhv sektor seçimi təkcə insanın ruh halına yox, maddi vəziyyətinə və karyera yoluna da ciddi təsir edir. İnsan uyğun olmadığı sahədə işlədikdə irəliləmək çətinləşir. Çünki nə qədər çalışsa da, nəticələr istədiyi kimi olmur. Bu isə həm gəlirə, həm də gələcək planlara mənfi təsir göstərir. Zaman keçdikcə insan özünü həm maddi baxımdan, həm də peşəkar olaraq geridə qalmış kimi hiss edir. Başqalarının irəlilədiyini görmək isə bu hissi daha da gücləndirir.

Maaş gözləntilərinin düşməsi

Səhv sektorda inkişaf etmək çox vaxt çətin olur. İnsan öz potensialını tam göstərə bilmədiyi üçün rəhbərlik tərəfindən də fərq edilmir. Bu da maaş artımının gecikməsinə səbəb olur. Bir neçə il eyni gəlirlə işləmək insanı məyus edir. Mən niyə hələ də eyni yerdəyəm, niyə irəli gedə bilmirəm. Ətrafındakı insanların maaşlarının artdığını görmək bu hissi daha da ağırlaşdırır. İnsan öz dəyərini sorğulamağa başlayır. Halbuki problem insanın özündə deyil, uyğun olmayan sahədə çalışmasındadır. Doğru sektorda olan biri daha rahat inkişaf edə və qazancını artıra bilər. Amma yanlış seçim insanın maddi gözləntilərini aşağı salır. Gələcəyə olan ümidini zəiflədir.

Vaxt itkisi və gecikmiş inkişaf

İnsan bir sahədə illərini sərf edir, sonra anlayır ki, bu iş mənə uyğun deyil. Bu an çox ağır olur. Çünki geriyə baxanda düşünürsən ki, bu illəri başqa sahəyə yönəldə bilərdim. Başqa sektora keçəndə isə hər şeyə yenidən başlamaq lazım gəlir. Yenidən öyrənmək, yenidən özünü sübut etmək, yenidən təcrübə toplamaq məcburiyyəti yaranır. Bu da insanı həm fiziki, həm də psixoloji olaraq yorur. Vaxt itkisi insanı narahat edir. Çünki anlayır ki, bu gecikmə onun karyera yolunu ləngidib. Halbuki düzgün seçim olsaydı, indi daha irəlidə ola bilərdi. Bu düşüncələr insanın daxilində peşmanlıq yaradır. Gələcək qərarlarında daha ehtiyatlı olmasına səbəb olur.

Gənclərin ən çox etdiyi səhvlər

Gənclər sektor seçərkən çox vaxt emosiyalarına və ətrafdan gələn təsirlərə əsaslanırlar. Bu yaşlarda insan hələ özünü tam tanımadığı üçün səhvlərə daha açıq olur. Düşünür ki, hamı necə edirsə, mən də elə edim. Amma bu yanaşma çox vaxt yanlış nəticələrə gətirib çıxarır. Çünki hər insanın bacarığı, marağı və həyatdan gözləntisi fərqlidir. Başqasına uyğun olan yol sənə uyğun olmaya bilər. Bu həqiqəti vaxtında anlamaq çox önəmlidir.

Trendlərin arxasınca qaçmaq

Son illərdə gənclər arasında populyar olan sahələr tez-tez dəyişir. Bir il IT hamının diqqət mərkəzində olur, növbəti il başqa bir sahə. Hamı deyir ki, bu sahədə pul var, gələcək var. Sən də düşünürsən ki, mən də ora yönəlim. Amma problem buradadır ki, bu sahəni seçərkən öz maraqlarını, bacarıqlarını nəzərə almırsan. Sadəcə çox danışıldığı üçün qərar verirsən. Bir müddət sonra anlayırsan ki, bu sahə sənə uyğun deyil. Amma artıq vaxt keçib, enerji sərf etmisən. Trend dəyişəndə isə sən özünü boşluqda hiss edirsən. Çünki seçimin şəxsi istəyə yox, kütlənin fikrinə əsaslanıb. Bu da insanın daxilində narazılıq yaradır. Gələcək addımlarında daha çox tərəddüd etməsinə səbəb olur.

Başqalarının fikrinə görə qərar vermək

Gənclər çox vaxt valideynlərin, qohumların və müəllimlərin dediklərinə əsaslanaraq qərar verirlər. Biri deyir bu sahə daha prestijlidir, digəri deyir burada iş tapmaq asandır. Gənc insan da düşünür ki, böyüklər məndən yaxşı bilir. Amma hər kəs öz həyat təcrübəsinə görə danışır. Onların vaxtında işləyən sahələr bu gün artıq fərqli ola bilər. Üstəlik, onlar sənin daxili istəklərini, xarakterini, güclü tərəflərini səndən yaxşı tanıya bilməz. Sən isə onların sözlərinə görə öz istəklərini arxa plana atırsan. Zaman keçdikcə anlayırsan ki, sən başqasının seçdiyi yolda gedirsən. Bu da insanın özünü sıxılmış hiss etməsinə səbəb olur. Əsas sual isə budur: sən nə istəyirsən? Bu sualı özünə dürüst şəkildə vermədən düzgün qərar vermək çox çətindir.

Səhv seçim iş həyatında necə hiss olunur?

İnsan səhv sektor seçdikdə bunu ilk növbədə iş həyatında hiss edir. Başlanğıcda hər şey normal görünə bilər. Özünə deyirsən ki, bəlkə zamanla öyrəşərəm, bəlkə hər şey düzələr. Amma zaman keçdikcə içində narahatlıq yaranmağa başlayır. İş sənə sevinc vermir, əksinə, yorur. Getdikcə anlayırsan ki, burada özünü rahat hiss etmirsən. Hər gün eyni mühitdə olmaq səni sıxır. Gördüyün iş sənə mənasız gəlir. Bu vəziyyət uzun müddət davam etdikdə insanın ümumi əhvalına da təsir edir. Evdə də fikrin işdə qalır, dostlarla olanda belə rahat ola bilmirsən. Çünki daxilində daim narazılıq hissi var. Sən başa düşürsən ki, bu yol sənin yolun deyil, amma artıq o yoldasan.

İşdən tez bezmək

Səhv sektorda olan insan çox tez bezir. Hər şey ona monoton gəlir. Eyni tapşırıqlar, eyni insanlar, eyni mövzular. Yeni heç nə öyrənmədiyini hiss edirsən. İnkişaf etdiyini görmürsən. Bu da insanı daxildən sıxır. Bir müddət sonra iş sənə yük kimi gəlir. Hətta əvvəllər asan gördüyün işlər belə səni yorur. Konsentrasiyan azalır, diqqətin tez dağılır. Özünü məcbur edirmiş kimi hiss edirsən. Bu hal insanın enerjisini tükədir. Çünki sevmədiyin bir işi uzun müddət görmək çox çətindir. İnsan daxilində narahat olur, özünü oraya aid hiss etmir. Bu da işdən tez soyumağa və nəticədə bezginliyə gətirib çıxarır.

Daxili narazılıq

Səhv sektorda qalmaq insanın daxilində daimi narazılıq yaradır. İçində bir səs olur və deyir ki, mən başqa şeylər üçün yaranmışam. Bu səs səni rahat buraxmır. Harada olursan ol, fikrin yenə də bu narazılığa qayıdır. Özünə sual verirsən ki, niyə buradayam, niyə özümə uyğun olmayan yoldayam. Bu suallar artdıqca insan özünü sıxılmış hiss edir. Daxili narazılıq təkcə işə yox, ümumi həyata da təsir edir. İnsan əvvəlki kimi şən olmur, hər şey ona ağır gəlir. Ən pisi isə odur ki, bu narazılıq uzun müddət davam etdikdə insan artıq özünü tanıya bilmir. Hansı işi istədiyini, nəyi sevdiyini qarışdırır. Bu da gələcək qərarları daha da çətinləşdirir.

Düzgün sektor seçmək üçün məsləhətlər

Düzgün sektor seçimi insanın gələcək həyatına birbaşa təsir edir. Ona görə də bu qərarı tələsik vermək olmaz. İnsan əvvəlcə özünü tanımalı, nə istədiyini anlamalıdır. Çünki hər sahə hər insana uyğun deyil. Kimsə insanlarla ünsiyyətdə güclüdür, kimsə texniki işləri sevir, kimsə isə yaradıcı sahələrdə özünü rahat hiss edir. Bu fərqləri bilmədən seçim etmək çox vaxt peşmanlıqla nəticələnir. Düzgün qərar vermək üçün insan öz daxili səsinə qulaq asmalı və real imkanlarını nəzərə almalıdır.

Özünü tanıma üsulları

Özünü tanımaq üçün müxtəlif yollar var. Məsələn, maraq testləri, bacarıq testləri insanın nəyə uyğun olduğunu göstərməkdə kömək edə bilər. Könüllü fəaliyyətlər də bu baxımdan çox faydalıdır. İnsan müxtəlif sahələrdə özünü sınayır. Hansı işdən zövq aldığını daha yaxşı anlayır. Part time təcrübələr də real təsəvvür yaradır. Bir sahədə qısa müddət çalışmaq, onun sənə uyğun olub-olmadığını görməyə imkan verir. Bu cür təcrübələr insanın qərar verməsini asanlaşdırır. Çünki artıq seçim xəyali yox, real müşahidəyə əsaslanır. İnsan başa düşür ki, mən bu işi sevirəm, yoxsa sadəcə kənardan maraqlı görünürdü.

Praktiki təcrübə qazanmaq

Sahəni tanımağın ən yaxşı yolu praktik təcrübə qazanmaqdır. Staj proqramları bu baxımdan çox dəyərlidir. İnsan real iş mühiti ilə tanış olur. Tapşırıqların necə verildiyini, məsuliyyətin necə bölüşdürüldüyünü görür. Kurslar da bilikləri artırmaq üçün faydalıdır. Amma təkcə nəzəri bilik kifayət etmir. Real layihələrdə iştirak etmək insanın bacarıqlarını üzə çıxarır. Orada insan həm öz güclü tərəflərini görür, həm də hansı sahələrdə zəif olduğunu anlayır. Bu da gələcək qərarların daha sağlam olmasına kömək edir. Təcrübə olmadan verilən qərar çox vaxt yanlış olur.

Mentorlardan və mütəxəssislərdən dəstək

Təkbaşına qərar vermək çətin ola bilər. Bu zaman təcrübəli insanlardan məsləhət almaq çox faydalıdır. Mentorlardan və sahə mütəxəssislərindən eşidilən fikirlər insanın gözünü açır. Çünki onlar artıq bu yolu keçiblər və reallığı daha yaxşı bilirlər. Onların dedikləri sənə hazır yol göstərməsə də, ən azından nə ilə qarşılaşacağını başa düşməyə kömək edir.

Düzgün suallar vermək

Mentorla danışarkən doğru suallar vermək çox önəmlidir. Məsələn, bu işin ən çətin tərəfi nədir, insanlar adətən hansı səbəblərə görə bu sahəni tərk edir. İnkişaf imkanları realdırmı kimi suallar vermək lazımdır. Yalnız yaxşı tərəfləri soruşmaq düzgün olmaz. Çünki hər sahənin öz çətinliyi var. İnsan bu çətinlikləri əvvəlcədən bilsə, qərar verərkən daha real düşünər. Bu da sonradan peşman olmamaq üçün vacibdir.

Real iş təcrübəsini öyrənmək

Sosial mediada hər şey çox gözəl göstərilir. İnsanlar yalnız uğurlarını paylaşır, çətinliklərdən danışmır. Ona görə də kənardan hər şey ideal görünə bilər. Amma reallıq çox vaxt fərqli olur. Mentorlardan və sahə içində olan insanlardan real vəziyyəti öyrənmək lazımdır. Onlar sənə işin arxa tərəfini, stresli anları, çətin tapşırıqları danışa bilər. Bu məlumatlar isə çox dəyərlidir. Çünki sən artıq xəyali yox, real təsəvvürə əsaslanaraq qərar verirsən. Bu da səhv sektor seçmək riskini xeyli azaldır.