İş müsahibəsində gizli suallar haqqında nə bilirik?

İş müsahibəsinə gedəndə qarşılıqlı sual-cavab prosesi başlayır. Qarşında oturanlar sənə müxtəlif suallar verir, sən də əvvəlcədən düşündüyün cavabları təqdim edirsən. Amma reallıq budur ki, müsahibədə səslənən suallar əsas məsələ deyil. Əsas məsələ səslənməyən suallardır.
İşəgötürən bunu birbaşa deməsə də, beynində bu suallar dolaşır. Bu adam komandaya uyğun gələcəkmi deyə düşünür. Problemlə üzləşəndə necə davranacağını təxmin etməyə çalışır. Burada uzun müddət qalacaqmı sualına cavab axtarır. Dediklərini real iş mühitində tətbiq edib-edə bilməyəcəyini ölçür. Və ən önəmlisi, bununla birlikdə işləmək rahat olacaqmı deyə öz-özünə soruşur.
Bu suallar istər proqramist, istər mühasib, istər marketinq mütəxəssisi, istərsə də satış mütəxəssisi vakansiyaları üçün eyni dərəcədə önəmlidir. Yəni mövqe fərqli ola bilər. Amma işəgötürənin düşüncə tərzi dəyişmir. Son zamanlar demək olar ki, bütün vakansiyalar üzrə müsahibələrdə bu sual verilir. Pandemiya dövründə nə etdin? İlk baxışda çox sadə görünür. Evdə idim, serial izlədim, iş axtardım, ailəmlə vaxt keçirdim və sair.
Amma işəgötürən bu cavablarla kifayətlənmir. Onu maraqlandıran sənin həmin dövrdə özünü necə apardığındır. Sən çətin şəraitdə dayanıb gözlədin, yoxsa özünü inkişaf etdirmək üçün nəsə etdin? Yəni Şirkətlər artıq yalnız diplomu olan və ya təcrübəsi çox olan namizədləri seçmir. Onlar dəyişən şəraitə uyğunlaşa bilən insan axtarır.
Bu məqalədə oxucu iş müsahibəsində səsləndirilməyən, amma işəgötürənin beynində olan əsas sualları necə anlamaq və onlara düzgün şəkildə cavab vermək lazım olduğunu öyrənəcək.

Bu namizəd bizim mədəniyyətə uyğun gələcəkmi?

İş müsahibəsində sənə heç vaxt birbaşa olaraq "Bizim komandaya uyğun gələcəksənmi?" sualı verilməyəcək. Amma bu sual bütün müsahibə boyu səssiz şəkildə mövcud olur. İşəgötürən verdiyin cavablardan çox davranışına diqqət edir. Sən necə danışırsan, necə dinləyirsən, qarşı tərəfin fikrinə necə reaksiya verirsən sənin şirkət mühitinə uyğun olub-olmadığını göstərir.
Şirkətlər artıq təkcə işi bilən insan axtarmır. Onlar kollektivə uyğunlaşa bilən, komanda içində problem yaratmayan, ünsiyyət qurmağı bacaran şəxsləri seçirlər. Çünki texniki bilik sonradan öyrədilə bilər. Amma davranış tərzi asanlıqla dəyişmir.
İşəgötürən düşünür. Bu adam bizim komandaya girsə, mühit pozularmı, yoxsa daha da yaxşılaşar? İnsanlar onunla işləməkdən narahat olar, yoxsa rahat hiss edər? Bu sualların cavabı sənin müsahibədəki duruşundan aydın olur.
Sən özünü olduğun kimi göstərməlisən. Süni davranış çox tez hiss olunur və etibarı azaldır. Səmimi olmaq, fikrini açıq demək, qarşı tərəfə hörmətlə yanaşmaq səni daha uyğun namizəd kimi göstərir.

Şirkət mədəniyyəti nə deməkdir?

Şirkət mədəniyyəti yazılı qaydalardan ibarət deyil. Bu, insanların iş yerində necə davrandığını göstərən ümumi yanaşmadır. İşçilər bir-biri ilə necə danışır, problemləri necə müzakirə edir. Rəhbərlə münasibətləri necədir şirkət mədəniyyətinin tərkib hissəsidir.
Bəzi yerlərdə hər şey rəsmi qaydada aparılır. Rəhbərlə məsafə saxlanılır, iclaslarda ciddi danışılır, qaydalara ciddi əməl olunur. Digər yerlərdə isə ünsiyyət daha rahat olur, işçilər fikirlərini sərbəst bölüşür, rəhbərlə açıq danışa bilirlər. Sən hansı mühitdə rahat işlədiyini bilməlisən. Əgər sən sərbəst danışmağı sevirsənsə, çox sərt mühitdə özünü sıxılmış hiss edə bilərsən. Əgər sən qaydalı və planlı işləməyi sevirsənsə, çox qarışıq mühit səni narahat edə bilər. Müsahibədə verdiyin cavablarla işəgötürən bunu anlamağa çalışır. Sən kollektivdə necə biri olacaqsan? Fikir ayrılığı olanda necə davranacaqsan? Rəhbər tənqid edəndə reaksiyan necə olacaq? Bunlar çox vacib detallardır.

Dəyərlərin uyğunluğu

Hər insanın öz dəyərləri var. Kimi üçün hörmət vacibdir. Kimi üçün ədalət, kimi üçün açıq ünsiyyət, kimi üçün isə komanda işi. Şirkətlərin də öz dəyərləri olur. Əgər bu dəyərlər üst-üstə düşmürsə, uzunmüddətli uyğunluq çətin olur.
Məsələn, sən açıq danışmağı sevirsənsə, amma şirkətdə hər şey gizli saxlanılırsa, zamanla narahatlıq yaranacaq. Əgər sən komanda işi istəyirsənsə, amma şirkətdə hər kəs tək işləyirsə, bu da problem yarada bilər. Müsahibədə dəyərlərini açıq deməkdən çəkinmə. Sənin üçün nə vacibdir? Əməkdaşlıqmı? Şəffaflıqmı? Dəstəkmi? Bunları sakit və aydın şəkildə izah et. Bu, işəgötürənə sənin necə biri olduğunu göstərir.

Komanda ruhu və əməkdaşlıq

İşəgötürən tək işləyən insan yox, komandanın bir hissəsi ola bilən namizəd axtarır. Çünki real iş mühitində hər şey birlikdə görülür. Layihələr tək adamın işi olmur. Qərarlar birlikdə verilir, məsuliyyət paylaşılır. Müsahibədə sən əvvəlki iş yerlərində komanda ilə necə işlədiyini izah etməlisən. Birlikdə hansı nəticələr əldə etmisiniz? Kimsə çətin vəziyyətdə olanda kömək etmisənmi? Fikir ayrılığı olanda necə razılaşmısınız?
Bu cür nümunələr sənin kollektivdə necə davrandığını göstərir. Əgər sən daim "mən etdim", "mən bacardım" deyirsənsə, bu, təkbaşına işləməyi sevdiyini göstərir. Amma "biz etdik", "komanda olaraq həll etdik" kimi ifadələr daha müsbət qarşılanır. İşəgötürən üçün vacibdir ki, sən eqolu yox, anlayışlı və paylaşmağı bacaran insan olasan.

Uyğunluğunu necə sübut edə bilərsən?

Müsahibədə ümumi sözlər kifayət etmir. İşəgötürən real nümunə eşitmək istəyir. Məsələn, bir layihədə komanda üzvləri arasında fikir ayrılığı yarandı. Sən nə etdin? Hamını dinlədinmi? Ortada qaldınmı? Həll yolu təklif etdinmi? Bu cür konkret hadisələr danışanda sənin sözlərinin arxasında real təcrübə olduğu görünür. Bu da sənin etibarlı namizəd olduğunu göstərir. Nümunə verərkən təkcə nəticəni yox, prosesi də izah et. Necə düşündün, nəyi nəzərə aldın, hansı addımları atdın. Bu, sənin düşünmə tərzini göstərir və işəgötürən üçün çox dəyərlidir.

Problem yaradan yoxsa həll edən tipdir?

İşəgötürən üçün çox vacib suallardan biri də budur. Bu namizəd problem yaradan adamdır, yoxsa problemi həll etməyə çalışan şəxsdir? Heç kim sənə açıq şəkildə "Sən çətin adam deyilsən ki?" deməyəcək. Amma müsahibə boyu verdiyin cavablarla bunu hiss etməyə çalışacaqlar.
Çünki real iş mühitində hər şey ideal getmir. Layihələr gecikə bilər, komanda üzvləri arasında fikir ayrılığı ola bilər, müştərilər narazı qala bilər. Belə vəziyyətlərdə bəzi insanlar dərhal şikayət edir. Əsəbiləşir, günahkar axtarır. Digərləri isə sakit qalır, vəziyyəti analiz edir və həll yolları tapmağa çalışır. İşəgötürən məhz ikinci tip insanları axtarır.
Müsahibədə sənin verdiyin cavablar göstərir ki, sən hansı tərəfdəsən. Əgər daim "filankəs günahkardır", "şərait pis idi", "mənlik deyildi" deyirsənsə, bu, səndə məsuliyyətdən qaçma görüntüsü yaradır. Amma "biz birlikdə çıxış yolu tapdıq", "mən təşəbbüs göstərdim", "situasiyanı dəyişmək üçün addım atdım" kimi cümlələr işəgötürən üçün çox dəyərlidir.
Burada məqsəd mükəmməl olmaq deyil. Heç kim səndən səhv etmədiyini gözləmir. Əsas olan odur ki, sən səhvlərlə necə davranırsan. Onlardan dərs çıxarırsanmı, yoxsa eyni səhvləri təkrar edirsən. Bu hissə sənin peşəkar yetkinliyini göstərir.

İş yerləri niyə çətinliksiz olmur?

İş yerləri çətinliksiz olmur. Çünki orada insanlar var. İnsan olan yerdə fərqli fikirlər olur. Anlaşılmazlıqlar yaranır, emosiyalar işə qarışır. Bəzən biri işi gecikdirir, digəri öz məsuliyyətini düzgün yerinə yetirmir, üçüncüsü stres altındadır. Bunların hamısı normaldır.
Heç bir şirkət problemsiz işləmir. Vacib olan odur ki, bu problemlər necə idarə olunur. Bəzi komandalar problemin üstündən sakit keçməyə çalışır, danışmır, içində saxlayır. Digərləri isə açıq danışır, həll yolları axtarır.
İşəgötürən müsahibədə sənin bu mövzuya baxışını öyrənmək istəyir. Sən problem görəndə susursanmı, yoxsa fikrini bildirirsən? Qorxursanmı, yoxsa məsuliyyət götürürsən? Tənqid olunanda müdafiəyə keçirsən, yoxsa düşünürsən? Bu sualların cavabı sənin komanda içində necə biri olacağını göstərir. Çünki real iş mühitində hər gün eyni rahatlıq olmur. Bəzən gərginlik olur, bəzən qərarlar tez verilməlidir. Belə vəziyyətlərdə davranışın çox önəmlidir.

Kriz anlarında davranışın

Müsahibədə sənə "çətin vəziyyətdə nə etmisən?" sualı veriləndə, bu təsadüfi deyil. İşəgötürən sənin stres altında necə davrandığını bilmək istəyir. Çünki hər iş yerində gözlənilməz hallar olur. Layihə planlaşdırıldığı kimi getmir, müştəri son anda fikrini dəyişir, rəhbərlik yeni tələblər qoyur.
Belə anlarda bəzi insanlar panikaya düşür, əsəbiləşir, işi yarımçıq qoyur. Digərləri isə vəziyyəti analiz edir, prioritetləri dəyişir, yeni plan qurur. Məhz bu fərq işəgötürən üçün çox önəmlidir.
Sən müsahibədə real bir hadisə danışa bilərsən. Məsələn, layihə gecikmişdi, komanda təzyiq altında idi. Sən nə etdin? Oturub gözlədin, yoxsa təşəbbüs göstərdin? Kiminləsə danışdın, problemi bölüşdün, həll təklif etdin?
Burada əsas məqsəd qəhrəmanlıq göstərmək deyil. Sadəcə səmimi şəkildə necə davrandığını izah etmək kifayətdir. Çünki işəgötürən süni hekayələri tez anlayır. Sənin dürüstlüyün daha çox qiymətləndirilir.

Real nümunə vermənin gücü

Müsahibədə ümumi cümlələr çox şey demir. "Mən problemləri yaxşı həll edirəm" demək asandır. Amma bu, kifayət etmir. İşəgötürən konkret nümunə eşitmək istəyir. Harada? Nə zaman? Necə?
Məsələn, deyə bilərsən ki, filan layihədə texniki problem çıxdı, komanda çətin vəziyyətə düşdü. Sən məsuliyyəti üzərinə götürdün, vəziyyəti rəhbərliklə müzakirə etdin, komanda ilə toplantı keçirdin və həll yolları tapdınız.
Bu cür detallar sənin sözünün arxasında real təcrübə olduğunu göstərir. Bu, işəgötürən üçün çox önəmlidir. Çünki hər kəs danışa bilər, amma hər kəs etdiyini sübut edə bilmir.
Real nümunə verəndə təkcə nəticəni yox, prosesi də izah et. Hansı çətinliklərlə üzləşdin, necə qərar verdin, nələri öyrəndin. Bu, sənin düşünmə tərzini göstərir və səni daha etibarlı namizəd kimi göstərir.

Burada uzunmüddətli qalacaqmı?

İşəgötürən üçün ən böyük narahatlıqlardan biri budur. Bu namizəd şirkətdə uzun müddət qalacaqmı, yoxsa bir neçə aydan sonra çıxıb gedəcək? Çünki yeni işçini işə götürmək təkcə əmək müqaviləsi imzalamaq deyil. Onu öyrətmək lazımdır, proseslərə alışdırmaq lazımdır, komandaya adaptasiya etməlidir. Bütün bunlar vaxt və resurs tələb edir.
İşəgötürən düşünür ki, əgər bu insan tezliklə çıxıb gedəcəksə, qoyulan zəhmət boşa çıxacaq. Ona görə müsahibədə sənin şirkətə necə baxdığını, bu işi nə qədər ciddi düşündüyünü anlamağa çalışır.
Burada sənin davranışın, danışıq tərzin və verdiyin cavablar çox vacibdir. Əgər sən qeyri-müəyyən danışırsansa, konkret planın yoxdursa, tez sıxıldığını hiss etdirirsənsə, bu, işəgötürəndə şübhə yaradır. Amma əgər sən bu vəzifəni şüurlu şəkildə seçdiyini göstərsən, şirkətlə bağlı araşdırma etdiyini hiss etdirsən, gələcək üçün düşüncələrin olduğunu desən, bu, etibar yaradır. İşəgötürən yaxşı işçi axtarmır. O, sabit, məsuliyyətli və məqsədli insan axtarır. Sənin cavabların bu təsviri gücləndirməlidir.

Tez-tez iş dəyişmək qorxusu

Əgər CV-də qısa müddətli işlər çoxdursa, işəgötürən avtomatik olaraq düşünür: bu adam da burada çox qalmaz. Bu, insanın istər-istəməz ağlına gəlir. Amma bu, həmişə mənfi hal deyil. Bəzən insanlar doğru sahəni tapana qədər fərqli yerlərdə çalışır. Bəzən iş şəraiti uyğun olmur. Bəzən inkişaf imkanı yoxdur, bəzən də şirkət gözləntiləri qarşılamır.
Müsahibədə bu dəyişikliklərin səbəbini dürüst şəkildə izah etmək vacibdir. Qaçdığını yox, özünü inkişaf etdirmək istədiyini göstərməlisən. "Orada öyrənəcək çox şeyim qalmamışdı", "daha böyük məsuliyyət istəyirdim", "öz sahəmdə irəliləmək üçün dəyişiklik etdim" kimi izahlar sənin məqsədli olduğunu göstərir.
Ən önəmlisi isə odur ki, əvvəlki iş yerlərindən pis danışmayasan. Bu, səndə neqativ təəssürat yarada bilər. Problemləri sakit və peşəkar dildə izah et. Bu, yetkinliyini göstərir.

Motivasiya və məqsəd izahı

Bu vəzifəni niyə istəyirsən? Bu sual çox sadə görünür, amma çox şey deyir. Əgər cavabın sadəcə maaş üzərində qurulubsa, bu, dərhal hiss olunur. İşəgötürən isə maaşdan başqa səbəblər eşitmək istəyir. Sən bu işdə nə öyrənmək istəyirsən? Hansı bacarıqlarını inkişaf etdirmək niyyətindəsən? Bu sahədə özünü harada görürsən? Bu sualların cavabı sənin daxili motivasiyanı göstərir.
Məsələn, deyə bilərsən ki, bu sahədə uzun müddət işləmək istəyirsən, daha böyük layihələrdə iştirak etmək arzusundasan, özünü peşəkar olaraq inkişaf etdirmək niyyətindəsən. Bu, sənin işə ciddi yanaşdığını göstərir. İşəgötürən üçün çox əhəmiyyətlidir ki, sən bu vəzifəni sadəcə müvəqqəti seçim kimi görməyəsən. Əgər sən burada öyrənmək, inkişaf etmək və dəyər qatmaq istədiyini göstərsən, bu, müsbət təsir yaradır.

Gələcək planlarını necə paylaşmalısan?

Müsahibədə çox uzaq planlar qurmağa ehtiyac yoxdur. Beş il sonranı dəqiq bilmək mümkün deyil. Amma yaxın perspektiv üçün düşüncələrin olmalıdır. Məsələn, deyə bilərsən ki, özünü bu sahədə görürsən, biliklərini artırmaq istəyirsən, şirkət daxilində inkişaf etmək niyyətindəsən. Bu, sənin uzunmüddətli düşündüyünü göstərir.
İşəgötürən eşitmək istəyir ki, sən bu şirkətlə birlikdə böyüməyi planlaşdırırsan. Burada öyrənəcəyin şeylərin sənin üçün dəyərli olduğunu demək çox önəmlidir. Bu cür cavablar səndə məsuliyyət hissi olduğunu göstərir. Bu da işəgötürən üçün güvən yaradır.