Kopirayter olmaq doğrudan da kreativdir?

Kopirayter brendlər, məhsullar və xidmətlər üçün mətnlər hazırlayan mütəxəssisdir. Onun əsas işi sadəcə sözləri ard-arda düzmək deyil. Kopirayter yazdığı hər cümlə ilə oxucuya təsir etməyi, onu düşündürməyi və sonda müəyyən qərar verməyə yönəltməyi qarşısına məqsəd qoyur. Yəni oxucu mətni oxuyarkən sadəcə məlumat almır, həm də daxilində bir reaksiya yaranır. Məsələn, oxuduqdan sonra içində bir hiss formalaşır. Bunu almaq istəyirəm, bu xidmətə baxmalıyam, bu mövzunu daha dərindən araşdırmalıyam.
Kopirayter oxucunun nə düşündüyünü, nə hiss etdiyini və nəyə ehtiyac duyduğunu başa düşməlidir. Çünki yazılan mətn yalnız gözəl sözlərdən ibarət olmamalıdır. Mətn oxucunun problemlərinə toxunmalıdır. Ona həll yolu göstərməli və özünü başa düşülmüş hiss etdirməlidir. Bu səbəbdən kopirayter yazmazdan əvvəl oxucunu analiz edir. Onun yaşı, maraqları, ehtiyacları, qorxuları və gözləntiləri nəzərə alınır.
Kopirayter həm də brendlə oxucu arasında körpü rolunu oynayır. Yəni kopirayter sadəcə yazan deyil, düşünən, analiz edən və strategiya quran şəxsdir. Bu peşədə olan insan həm yaradıcı, həm də məntiqli düşünməyi bacarmalıdır. Çünki hər yazının arxasında məqsəd olur. Məqsəd isə oxucuya təsir etməkdir. Bu təsir bəzən məhsul almaq, bəzən xidmətə müraciət etmək, bəzən də sadəcə məlumat əldə etmək ola bilər. Amma nəticədə oxucu hərəkət etməlidir.
Bu məqalədə kopirayterliyin nə olduğunu, bu sahənin kreativ tərəflərini və gələcəkdə necə dəyişəcəyini aydın şəkildə öyrənəcəksiniz.

Kopirayterin əsas vəzifələri

Kopirayter müxtəlif sahələr üçün mətnlər hazırlayır. Reklam yazıları, sosial media paylaşımları, bloq məqalələri, veb sayt mətnləri, məhsul açıqlamaları və kampaniya yazıları bu işin əsas hissəsidir. Amma burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, hər platformanın öz dili var.
Məsələn, sosial mediada yazılan mətn daha səmimi və qısa olur. Orada insanın diqqətini bir neçə saniyədə cəlb etmək lazımdır. Veb sayt üçün yazılan mətn isə daha ətraflı olur. Orada oxucu məhsul və ya xidmət haqqında bütün məlumatları tapmalıdır. Reklam üçün yazılan mətn isə daha təsirli və yönləndirici olur.
Kopirayter bu fərqləri bilməlidir. Çünki eyni mətn hər yerdə işləməz. Sosial mediada uğurlu olan yazı rəsmi veb sayt üçün uyğun olmaya bilər.
Kopirayter müştərinin istəklərini də nəzərə almalıdır. Yazılan mətn həm müştərini, həm də oxucunu qane etməlidir. Kopirayter yazdığı mətnləri yoxlamalı, səhvləri düzəltməlidir. Cümlələri daha axıcı hala gətirməlidir. Yəni yazı bir dəfə yazılıb bitmir. Dəfələrlə oxunur, dəyişdirilir və təkmilləşdirilir. Yaxşı mətn məhz bu mərhələdə formalaşır. Kopirayter həm də trendleri izləməlidir. Çünki auditoriyanın maraqları daim dəyişir və kopirayter də buna uyğunlaşmalıdır.

Kopirayterlə jurnalist arasındakı fərq

Jurnalist və kopirayter çox zaman qarışdırılır, onların işi fərqlidir. Jurnalist əsasən məlumat vermək üçün yazır. O, faktları toplayır, araşdırır və oxucuya obyektiv şəkildə təqdim edir. Jurnalistin məqsədi baş verənləri olduğu kimi çatdırmaqdır. Kopirayter isə sadəcə məlumat verməklə kifayətlənmir. Onun məqsədi oxucunu inandırmaqdır. Yəni oxucu mətni oxuduqdan sonra müəyyən qərar verməlidir. Məsələn, məhsul almaq, xidmətə müraciət etmək, bir brendə güvənmək kimi.
Jurnalist hadisəni təsvir edir, kopirayter isə istiqamət verir. Jurnalist nə baş verdiyini deyir, kopirayter isə oxucunun nə etməli olduğunu göstərir. Bu baxımdan kopirayter daha məqsədyönlü yazır. Jurnalist üçün əsas dəyər doğruluq və tərəfsizlikdir. Kopirayter üçün isə əsas dəyər təsir etmək və nəticə əldə etməkdir. Bu o demək deyil ki, kopirayter yalan yazır. Əksinə, o da doğru məlumat verir. Amma bunu oxucunu hərəkətə keçirəcək formada edir.

Kopirayterlik və kreativ düşüncə əlaqəsi

Kopirayterlik kreativ düşüncə olmadan mümkün deyil. Çünki bu sahədə hər məhsul, hər xidmət və hər brend üçün fərqli yanaşma tələb olunur. Eyni mövzu haqqında yüzlərlə mətn yazılmış ola bilər. Məsələn, şampun, telefon, kafe və ya təlim mövzularında artıq minlərlə yazı mövcuddur. Amma oxucu hər dəfə yeni və fərqli mətn görmək istəyir.
Burada əsas sual ortaya çıxır: sən digərlərindən fərqli nə deyə bilərsən. Kopirayter məhz bu nöqtədə işə düşür. O, mövcud məlumatları təkrarlamır, onları fərqli formada təqdim edir. Məhsulun eyni xüsusiyyətini başqa tərəfdən izah edir. Oxucunun diqqətini başqa nöqtəyə çəkir.
Kreativ düşüncə kopirayterin əsas silahıdır. Bu bacarıq sayəsində o, adi məlumatı maraqlı hala gətirir. İnsanlar oxuyanda sıxılmır, davam etmək istəyir. Kreativ düşüncə oxucunun marağını oyadır və onu mətndə saxlayır. Kopirayter düşünərkən özünü oxucunun yerinə qoyur. Bu insan nə bilmək istəyir, hansı sualları var, nədən narahatdır. Yazı bu suallara cavab verməlidir. Bu da yalnız yaradıcı düşüncə ilə mümkündür. Yəni kopirayterlik sadəcə sözləri yan-yana düzmək deyil. Bu, beyin işi, analiz və yaradıcı yanaşmanın birləşməsidir.

Fikir tapmaq prosesi necə gedir?

Fikir tapmaq hər kopirayter üçün fərqli cərəyan edir. Bəzən ideya gözlənilməz anda ortaya çıxır. İnsan nə isə oxuyanda, kimsə ilə söhbət edəndə, yol gedərkən birdən ağlına maraqlı fikir gələ bilər. Bu tamamilə normaldır. Bəzən isə ideya tapmaq üçün daha çox çalışmaq lazımdır. Mövzu haqqında araşdırma aparılır, oxucuların nə düşündüyü öyrənilir, rəqiblərin yazdıqlarına baxılır. Bu mərhələdə kopirayter çox oxuyur. Məqalələrə baxır, sosial mediada paylaşımları izləyir, şərhləri oxuyur. Orada real insanların fikirlərini görür. Bu da yeni ideyaların yaranmasına kömək edir.
Fikir tapmaq prosesində tələsmək olmaz. Bəzən beyin müəyyən müddət mövzu üzərində işləyir. Sonra uyğun fikir ortaya çıxır. Bu proses hər kəsdə fərqli sürətlə gedir. Əsas məsələ odur ki, özünü məcbur etməyəsən və düşünməyə davam edəsən. Yaxşı fikir çox vaxt çox düşünməyin nəticəsidir. Ona görə də bu mərhələ kopirayterlikdə ən vacib hissələrdən biridir.

İlham gəlməyəndə nə etməli?

İlham gəlməyəndə özünü pis hiss etmə. Bu hər kopirayterin yaşadığı vəziyyətdir. Elə bil ki, beyin işləmək istəmir, cümlələr qurulmur, fikirlər qarışır. Bu zaman panik etməyə ehtiyac yoxdur.
Belə hallarda bir az fasilə vermək faydalıdır. Kompüterdən uzaqlaş, başqa işlərlə məşğul ol, dincəl. Musiqi dinləmək, film izləmək, kitab oxumaq, dostlarla söhbət etmək beyni rahatladır. Beyin rahatlayanda yeni fikirlər ortaya çıxa bilər. Özünü məcbur edib yazmağa çalışmaq əks effekt verə bilər. Çünki məcburi yazı adətən zəif olur. Əgər görürsənsə ki, alınmır, bir az ara ver. Sonra yenidən qayıt. İlham hər zaman istədiyin anda gəlmir. Amma sən onu gözləməyə davam etsən, gec-tez gələcək. Əsas odur ki, bu vəziyyəti normal qəbul edəsən və özünə təzyiq göstərməyəsən.

Kopirayter işində iş axını

Kopirayterin işi müəyyən mərhələlərdən ibarətdir. İş prosesi adətən müştəridən gələn tapşırıqla başlayır. Sonra kopirayter mövzunu analiz edir. Hansı platforma üçün yazılacaq, ton necə olmalıdır. Rəsmi, səmimi, yoxsa informativ. Bu qərarlar yazının formasını müəyyən edir. Bundan sonra plan qurulur. Hansı başlıqlar olacaq, mətn hansı ardıcıllıqla gedəcək. Bu plan yazı zamanı qarışıqlığın qarşısını alır.
Ardınca yazı mərhələsi başlayır. Kopirayter cümlələri qurur, fikirləri ardıcıl şəkildə təqdim edir. Məqsəd oxucuya mövzunu rahat başa salmaqdır. Yazı bitdikdən sonra mətn bir neçə dəfə oxunur. Səhvlər düzəldilir, cümlələr sadələşdirilir, lazımsız hissələr çıxarılır. Bu mərhələ çox vacibdir. Çünki keyfiyyət məhz burada formalaşır.

Təsviri oxumaq və anlamaq

Təsvir müştərinin istəklərini izah edən sənəddir. Burada yazının məqsədi, hədəf auditoriyası, istifadə olunacaq ton və əsas mesajlar qeyd olunur. Kopirayter üçün bu sənəd çox önəmlidir.
Əgər təsvir düzgün oxunmasa və başa düşülməsə, yazılan mətn müştərinin istədiyi nəticəni verməz. Ona görə də kopirayter əvvəlcə bu sənədi diqqətlə oxumalıdır. Təsvirdə göstərilən bütün detallara fikir verilməlidir. Kimlər üçün yazılır, oxucu hansı yaş qrupundadır, hansı problemləri var, yazının əsas məqsədi nədir. Bütün bunlar yazıya istiqamət verir. Kopirayter briefi başa düşmədiyi hissələri müştəri ilə dəqiqləşdirməlidir. Sual verməkdən çəkinməməlidir. Çünki səhv anlamaq sonradan daha böyük problemlər yarada bilər. Yaxşı başa düşülmüş təsvir yaxşı mətnin əsasını təşkil edir.

Araşdırma mərhələsi

Yaxşı kopirayter yazmazdan əvvəl araşdırma aparır. Bu mərhələdə internetdə axtarış edilir. Sosial mediada şərhlər oxunur, forumlara baxılır. Real insanların fikirləri kopirayter üçün çox dəyərlidir. Çünki yazı həmin insanlara yönəlib. Araşdırma etmədən yazmaq risklidir. Çünki yanlış məlumat vermək, oxucunun ehtiyacını düzgün anlamamaq ehtimalı artır. Ona görə də bu mərhələ heç vaxt ötürülməməlidir. Araşdırma kopirayterə yeni ideyalar verir. O, mövzuya fərqli tərəfdən baxmağa başlayır. Bu da yazının daha dolğun olmasına kömək edir.

Mətn yazmaq və redaktə

Mətn yazmaq bir prosesdir. İlkin versiyan adətən mükəmməl olmur. Bu tam normaldır. Əsas odur ki, fikirlər kağıza köçürülsün. Sonra mətn yenidən oxunur. Cümlələr yoxlanılır, ağır ifadələr sadələşdirilir, təkrar sözlər çıxarılır. Mətn daha axıcı hala gətirilir. Redaktə mərhələsi çox vacibdir. Çünki yazının keyfiyyəti məhz burada yüksəlir. Yaxşı mətn bir dəfə yazılmır, dəfələrlə düzəldilir. Kopirayter bu mərhələdə tələsməməlidir. Mətnə kənardan baxmalı, oxucu gözü ilə oxumalıdır. Yaxşı redaktə olunmuş mətn oxucunu yormur və rahat oxunur.

Kopirayterlikdə çətinliklər

Kopirayterlik kənardan baxanda rahat görünə bilər, amma bu sahənin özünəməxsus çətinlikləri var. Bəzən elə olur ki, insanın beyninə heç bir fikir gəlmir. Cümlə qurmaq çətinləşir, yazmaq istəsən də alınmır. Bu vəziyyət hər kopirayterin başına gəlir və tamamilə normaldır.
Bəzən isə yazını bitirirsən, müştəri çoxlu dəyişiklik istəyir. Yazının tonu dəyişdirilməlidir, mətn uzadılmalıdır, yaxud qısaldılmalıdır. Hətta bəzən bütün yazı yenidən hazırlanmalıdır. Bu da insanı yorur və motivasiyanı azalda bilər. Elə hallar olur ki, sən yazını çox bəyənirsən, amma qarşı tərəf razı qalmır. Bu zaman insan məyus ola bilər. Amma unutmamaq lazımdır ki, hər kəsin zövqü fərqlidir. Sənin sevdiyin yazı başqasına uyğun gəlməyə bilər. Bu, sənin pis yazdığın anlamına gəlmir. Kopirayter bu vəziyyətləri qəbul etməyi bacarmalıdır. Tənqidə açıq olmalı, özünü inkişaf etdirməyə çalışmalıdır. Çünki bu sahədə mükəmməllik yoxdur. Hər yazı yeni dərsdir.

Bloklanma problemi

Bloklanma problemi kopirayterlər arasında çox yayğındır. İnsan kompüterin qarşısında oturur. Amma heç nə yaza bilmir. Fikirlər qarışır, beyin sanki işləmək istəmir. Bu vəziyyət qorxulu görünə bilər. Amma çox normaldır. Belə hallarda özünü məcbur etməyə ehtiyac yoxdur. Çünki məcburi yazılan mətn adətən zəif olur. Bir az ara vermək faydalıdır. Kompüterdən uzaqlaşmaq, başqa işlə məşğul olmaq, dincəlmək beyni rahatladır.
Bəzən fasilədən sonra geri qayıdanda yazmaq daha asan olur. Çünki beyin istirahət edib. Bu zaman yeni fikirlər ortaya çıxa bilər. Əsas odur ki, bu vəziyyəti problem kimi yox, prosesin bir hissəsi kimi qəbul edəsən. Bloklanma hər kəsdə olur və bu, sənin bacarıqsız olduğun anlamına gəlmir. Sadəcə beynin bir az dincəlməyə ehtiyacı var.

Tənqid və düzəlişlər

Kopirayterlikdə tənqid qaçılmazdır. Yazdığın mətnlərə düzəlişlər edilir, bəzən tamamilə dəyişdirilir. Bu vəziyyətə alışmaq lazımdır. Çünki bu sahənin bir hissəsidir. Hər düzəliş sənə yeni şeylər öyrədir. Tənqidi şəxsi qəbul etməmək çox vacibdir. Mətn dəyişir, sən yox. Düzəlişlər sənin şəxsiyyətinə yox, yazıya edilir. Bunu başa düşmək insanı rahatladır. Yaxşı kopirayter tənqidə açıq olur. Düzəlişləri qəbul edir, onlardan dərs çıxarır və növbəti yazılarda eyni səhvləri təkrarlamamağa çalışır. Bu şəkildə insan inkişaf edir.

Kopirayterlik gələcəkdə necə olacaq?

Texnologiya sürətlə inkişaf edir. Bu inkişaf kopirayterliyə də təsirsiz ötüşmür. Artıq süni intellekt vasitəsilə mətnlər yaratmaq mümkündür. Bir neçə saniyə ərzində uzun yazılar, reklam mətnləri və müxtəlif mövzular üzrə açıqlamalar hazırlana bilir. Bu vəziyyət bəzi insanlarda narahatlıq yaradır. Düşünürlər ki, gələcəkdə kopirayterlərə ehtiyac qalmayacaq.
Amma bu düşüncə tam doğru deyil. Süni intellekt mətn yarada bilər. Amma bu mətnlərdə insan hissi olmur. Oxucuya təsir edən əsas amil məhz duyğudur. İnsan yazısında səmimiyyət, empati və real həyat təcrübəsi hiss olunur. Bu isə maşında mövcud deyil. Kopirayterlik təkcə məlumat vermək deyil. Bu, oxucunun problemini başa düşmək, onun düşüncələrinə toxunmaq və doğru sözləri tapmaqdır. Bu bacarıq yalnız insana məxsusdur. Ona görə də gələcəkdə kopirayterlik yenə də dəyərli olacaq. Sadəcə iş üsulları dəyişə bilər, peşənin özü yox. Texnologiya kopirayterə yardımçı ola bilər. Amma onu əvəz edə bilməz. İnsan düşüncəsi, müşahidə qabiliyyəti və hissləri bu sahədə həmişə əsas rol oynayacaq.

Süni intellekt təsiri

Süni intellekt kopirayterlər üçün faydalı alət ola bilər. Məsələn, mövzu tapmaq, struktur qurmaq, ilkin mətn hazırlamaq kimi işlərdə kömək edə bilər. Bu, vaxt qazandırır və işi asanlaşdırır. Amma əsas yaradıcılıq yenə insanın üzərinə düşür. Çünki süni intellekt hazır məlumatlara əsaslanır. O, real hisslər yaşamır, oxucunun emosiyalarını tam anlamır. İnsan isə qarşısındakı şəxsin nə hiss etdiyini başa düşə bilir. Bu da yazıya xüsusi təsir gücü qatır.
Süni intellekt yazıya texniki tərəfdən kömək edə bilər, amma ideyanın özü insan beynində yaranır. Oxucunu təsirləndirən məhz bu ideyadır. Ona görə də süni intellektdən qorxmağa ehtiyac yoxdur. Onu düzgün istifadə etməyi öyrənmək lazımdır. O, kopirayterin işini asanlaşdıra bilər. Amma onun yerini tutmaz. Əsl yaradıcı fikir insanın düşüncəsindən çıxır. Bu, kopirayterliyi gələcəkdə də vacib edəcək.