Maaş söhbəti niyə işçiləri stressə salır ?

Heç diqqət etmisənmi, insanlar dostları ilə pul mövzusunda rahat danışır. Amma iş yerində maaş söhbəti açılanda birdən-birə gərginləşir. Sanki boğaz düyünlənir, söz tapmaq çətinləşir. Bunun səbəbi çox sadədir. Biz maaşı öz dəyərimizlə əlaqələndiririk. Yəni sənə deyilən rəqəm təkcə pul kimi yox, həm də sənin nə qədər dəyərli olduğunun göstəricisi kimi qəbul edilir.
Bu düşüncə insanın üzərində təzyiq yaradır. Çünki heç kim özünü ucuz hiss etmək istəmir. Hər kəs gördüyü işin qarşılığını layiqincə almaq istəyir. Amma maaş mövzusu açılanda bir çox insan susmağa üstünlük verir. Qorxur ki, çox istəsə yanlış anlaşılacaq, az istəsə özünü dəyərsiz göstərəcək.
Məsələn, sən iş elanları vasitəsilə yeni imkanlar axtarırsansa, fərqli şirkətlərin eyni vəzifə üçün nə tələb etdiyini görə bilərsən. Orada yazılan tələblər sənə göstərir ki, bazarda sənin bacarıqların nə qədər dəyərlidir. Açıq vakansiyalar da sənə ortalama maaş aralığı haqqında fikir verir.
Bir çox insan iş elanları oxuyarkən yalnız vəzifə adlarına baxır. Amma maaş aralığına, tələb olunan bacarıqlara diqqət edənlər daha məlumatlı olur. Bu isə sənə maaş söhbətində üstünlük verir. Vakansiyalar sənə göstərir ki, sənin kimi işçilərə tələbat var. Bu bilik insanın özünə inamını artırır. Çünki sən başa düşürsən ki, bazarda alternativlərin var və tək bir yerə bağlı deyilsən.
Bu məqalədə maaş danışığı zamanı öz dəyərini necə düzgün müəyyən etməyi, şirkətlərin maaşı hansı meyarlarla hesabladığını və bu prosesə psixoloji olaraq necə hazırlaşmalı olduğunu öyrənəcəksiniz.

Şirkətlər maaşı necə müəyyən edir?

Şirkətlər maaşı emosiyalarına görə, yaxud kimisə sevdiyi üçün müəyyən etmir. Burada hər şey hesab üzərində qurulur. Rəhbərlik üçün əsas sual budur. Bu işçiyə verilən məbləğ şirkətə real olaraq nə qazandırır. Yəni söhbət təkcə sənin bacarığından yox, həmin bacarığın şirkətin ümumi nəticələrinə təsirindən gedir. Şirkətlər özlərini davamlı saxlamaq üçün xərcləri və gəlirləri balanslaşdırmağa çalışır. Bu balans pozularsa, istənilən biznes risk altına düşür. Ona görə də maaş məsələsi şirkətlər üçün ciddi strateji qərardır.
Məsələn, şirkət hər ay müəyyən gəlir əldə edirsə, bunun içində işçi maaşları ayrıca xərc maddəsidir. Rəhbərlik bu xərcin şirkətə necə təsir etdiyini diqqətlə izləyir. Əgər maaş fondu həddindən artıq yüksələrsə, bu, gələcəkdə investisiya imkanlarını azalda bilər. Şirkətlər hər bir vəzifənin real faydasını ölçməyə çalışır. Kim nə edir, hansı nəticəni verir, şirkətin böyüməsinə necə təsir göstərir nəzərə alınır.
Burada vacib məqam odur ki, sən öz rolunun şirkət üçün nə qədər önəmli olduğunu başa düşəsən. Əgər sən şirkətə konkret nəticələr qazandırırsansa, bunu sübut edə bilirsənsə, bu, maaş mövzusunda sənin mövqeyini gücləndirir. Şirkətlər də faktlara əsaslanan arqumentləri daha ciddi qəbul edir.

Xərclər və gəlirlər balansı

Şirkət üçün sən sadəcə işçi deyilsən, eyni zamanda investisiyasan. Sənə verilən maaş şirkətin qoyduğu sərmayədir. Rəhbərlik bu sərmayənin qarşılığında nə əldə etdiyini görmək istəyir. Sual çox açıqdır. Bu işçi mənə verdiyim məbləğdən daha artıq fayda gətirirmi? Əgər cavab müsbətdirsə, problem yoxdur. Şirkət belə işçiləri saxlamağa çalışır.
Amma əgər vəziyyət dəyişərsə, yəni gəlir azalarsa və ya xərclər artarsa, maaş mövzusu riskli məsələyə çevrilir. Çünki şirkət artıq daha ehtiyatlı davranmağa başlayır. Bu mərhələdə rəhbərlik hər bir xərc maddəsini yenidən nəzərdən keçirir. İşçi maaşları da bundan kənarda qalmır.
Bu səbəbdən sənin üçün çox vacibdir ki, gördüyün işin nəticələrini konkret formada göstərə biləsən. Məsələn, satışları artırmısansa, müştəri sayını çoxaltmısansa, iş prosesini sürətləndirmisənsə, bütün bunlar sənin şirkətə verdiyin real töhfədir. Bu faktlar sənin maaş mövzusunda daha güclü mövqedə olmağına kömək edir. Şirkətlər ümumiyyətlə belə düşünür. Mən bu işçiyə pul verirəmsə, o da mənim biznesimə dəyər qatmalıdır. Bu, şəxsi məsələ deyil, sırf biznes yanaşmasıdır. Bunu başa düşəndə, maaş danışıqlarına daha realist yanaşırsan və emosional yox, məntiqli arqumentlərdən istifadə edirsən.

Büdcə planlaması və əməkhaqqı

Hər şirkətin illik maliyyə planı olur. Bu planın içində bütün xərclər əvvəlcədən təxmin edilir. İşçi maaşları da bu planın əsas hissəsidir. Yəni rəhbərlik əvvəlcədən hesablayır ki, bu il maaşlara nə qədər vəsait ayıra bilər. Bu o deməkdir ki, sən nə qədər bacarıqlı olsan da, şirkətin real imkanları böyük rol oynayır. Bəzən şirkət səni çox dəyərləndirə bilər. Amma maliyyə vəziyyəti istədiyin qədər artıma imkan verməz. Bu halda məsələ şəxsi deyil, sırf büdcə ilə bağlı olur.
Amma bu o demək deyil ki, sən susmalı və heç nə deməməlisən. Əksinə, öz töhfəni sübut etsən, rəhbərlik üçün səni büdcədə xüsusi yerə çıxarmaq daha asan olur. Məsələn, sən konkret nəticələr göstərmisənsə, rəhbərlik başqa xərclərdən kəsib sənin maaşına artım edə bilər. Çünki artıq sənin şirkət üçün əhəmiyyətini anlayır. Burada əsas məsələ düzgün arqumentlərdir. "Mən çox işləyirəm" demək yetərli deyil. Rəhbərlik konkret nəticə görmək istəyir.

Şirkətin maliyyə hədəflərini öyrən

Əgər açıq səhmdar cəmiyyətində işləyirsənsə, bu, sənin üçün böyük üstünlükdür. Çünki belə şirkətlər maliyyə məlumatlarını ictimaiyyətə açıqlayır. Gəlirlər, xərclər, illik böyümə planları, yeni layihələrə ayrılan büdcə rəsmi hesabatlarda yer alır. Bu sənə şirkətin real vəziyyətini anlamaq imkanı verir.
Sən artıq təxminlə yox, faktlarla danışa bilirsən. Şirkət hansı istiqamətdə böyüyür, gəliri artır, yoxsa azalıb, hansı sahəyə daha çox investisiya edilir kimi məqamları bilmək maaş mövzusunda çox vacibdir. Çünki sən artıq şirkətin vəziyyətindən xəbərdarsan və ona uyğun mövqe tuta bilirsən.
Məsələn, əgər şirkət son illərdə gəlirini artırıbsa, bu, o deməkdir ki, biznes inkişaf edir. İnkişaf edən şirkətdə isə işçilərin əməyinin qarşılığının dəyərləndirilməsi daha real gözlənti olur. Əgər sən də bu böyüməyə töhfə vermisənsə, bunu rahatlıqla dilə gətirə bilərsən.
Burada əsas məqsəd şirkətin maliyyə vəziyyətini anlamaqdır. Çünki sən yalnız öz işinə yox, ümumi tabloya da baxmalısan. Bu yanaşma səni daha şüurlu və hazırlıqlı edir.

Açıq şirkətlərdə məlumatlara çıxış

Açıq şirkətlər mütəmadi olaraq maliyyə hesabatları paylaşır. Bu hesabatlarda şirkətin qazancı, xərcləri, borcları və gələcək planları açıq şəkildə göstərilir. Sən bu məlumatları oxuyaraq şirkətin vəziyyətini daha yaxşı anlaya bilərsən.
Bu məlumatlar sənə güc verir. Çünki artıq söhbət zamanı boş sözlər yox, real rəqəmlərdən istifadə edə bilirsən. Məsələn, əgər şirkət ötən il gəlirini xeyli artırıbsa, bunu bilməyin sənə üstünlük qazandırır. Çünki sən artıq bilirsən ki, şirkət maliyyə baxımından güclənib.
Bu faktı maaş danışığında əsas kimi göstərmək olar. Amma bunu edərkən tələbedici yox, məntiqli yanaşmaq vacibdir. Yəni sən deməlisən ki, şirkətin böyüməsinə öz töhfəni vermisən və bunun nəticəsində əməkhaqqının yenidən nəzərdən keçirilməsini istəyirsən.
Məlumatlı olmaq səni digərlərindən fərqləndirir. Çünki çox işçi şirkətin maliyyə vəziyyətinə maraq göstərmir. Amma sən bu detallara diqqət etdikdə, rəhbərlik səni daha şüurlu və məsuliyyətli biri kimi görür.

Özəl şirkətlərdə rəhbərlə danışmaq

Əgər özəl şirkətdə işləyirsənsə, maliyyə məlumatları hər zaman açıq olmur. Amma bu o demək deyil ki, sən heç nə öyrənə bilməzsən. Rəhbərlə düzgün şəkildə danışaraq şirkətin planları haqqında məlumat ala bilərsən.
Burada əsas məsələ necə sual verdiyindir. Sən hesab soruşan kimi yox, maraqlanan və şirkətin gələcəyini düşünən işçi kimi danışmalısan. Məsələn, şirkətin bu il üçün əsas məqsədləri nədir, hansı istiqamətdə inkişaf etmək istəyir, yeni layihələr planlaşdırılırmı tipli suallar sənin məsuliyyətli olduğunu göstərir.
Rəhbərlik adətən belə sualları müsbət qarşılayır. Çünki bu, sənin şirkətə biganə olmadığını göstərir. Sən sadəcə maaş alan işçi yox, bu qurumun bir hissəsi kimi düşündüyünü nümayiş etdirirsən. Bu söhbətlər zamanı diqqətli olmalısan. Sakit, hörmətli və açıq danışmaq çox önəmlidir. Məqsədin şirkətin maliyyə vəziyyətini anlamaq və gələcək planlardan xəbərdar olmaqdır. Bu biliklər sənə sonradan maaş mövzusunda daha əsaslı danışmaq imkanı verir.

Düzgün sual vermə strategiyası

Düzgün sual vermək ayrıca bacarıqdır. Sən sual verəndə qarşı tərəfdə narahatlıq yaratmamalısan. Yəni sanki hesabat tələb edirmiş kimi yox, maraqlanan və öyrənmək istəyən biri kimi danışmalısan. Tonun sakit və səmimi olmalıdır. Sən göstərməlisən ki, bu məlumatlar sənə şəxsi maraq üçün yox, şirkətin gələcəyini daha yaxşı başa düşmək üçün lazımdır. Bu zaman rəhbərlik sənin səmimiyyətini hiss edir və daha açıq olur.
Məsələn, sən deyə bilərsən ki, şirkətin planlarını bilmək istəyirsən ki, öz işini daha düzgün qurub daha çox fayda verə biləsən. Bu yanaşma sənin məsuliyyətli işçi olduğunu göstərir. Unutma ki, doğru sual düzgün zamanda veriləndə dəyər qazanır. İclasdan sonra, uyğun məqamda, təkbətək söhbət zamanı bu mövzunu açmaq daha məqsədəuyğundur. Bu halda rəhbərlik də səninlə daha rahat danışır.

İş modelləri və sənin rolun

Hər şirkətin fəaliyyət prinsipi fərqlidir. Bəziləri əsas diqqəti satışa yönəldir, bəziləri məhsul istehsalına, digərləri isə xidmət göstərməyə fokuslanır. Bu fərqlilik şirkətin iş modelini formalaşdırır. İş modeli isə sənin oradakı rolunu və dəyərini birbaşa müəyyən edir. Yəni sən hansı sahədə işləyirsənsə, həmin sahənin şirkət üçün nə qədər vacib olduğunu başa düşməlisən.
Məsələn, satışa yönəlmiş şirkətdə satış komandası əsas hərəkətverici qüvvədir. Çünki gəlir birbaşa satışdan gəlir. Bu tip şirkətdə satış mütəxəssisinin rolu daha böyük olur. Əgər şirkət məhsul istehsalı ilə məşğuldursa, mühəndislər, proqramçılar, texniki mütəxəssislər əsas rol oynayır. Xidmət yönümlü şirkətlərdə isə müştəri ilə birbaşa ünsiyyətdə olan işçilər daha ön plana çıxır. Sən öz rolunu bu kontekstdə dəyərləndirməlisən. Şirkətin əsas gəlir mənbəyi nədir, sən bu prosesin hansı hissəsindəsən və bu zəncirin nə qədər vacib halqasan. Bu sualların cavabını bilmək maaş mövzusunda sənin mövqeyini gücləndirir.

Müxtəlif peşələr necə dəyərləndirilir ?

Hər vəzifənin şirkət üçün fərqli dəyər ölçüsü var. Məsələn, müştəri nümayəndəsinin işi neçə müştəriyə xidmət göstərməsi, onların problemlərini nə qədər effektiv həll etməsi ilə ölçülür. Əgər müştəri məmnuniyyəti yüksəkdirsə və şikayətlər azalırsa, bu, həmin işçinin yaxşı performans göstərdiyini göstərir. Proqramçının işi hazırladığı modulların sayı, sistemin stabil işləməsi, səhvlərin azaldılması ilə qiymətləndirilir. Əgər proqramçı şirkətin məhsulunu daha funksional və etibarlı edirsə, bu, onun şirkət üçün yaratdığı real dəyərdir.
İnsan resursları sahəsində çalışan mütəxəssisin işi isə işə qəbul etdiyi əməkdaşların keyfiyyəti və şirkətdə qalma müddəti ilə ölçülür. Yəni tapılan işçilər uzun müddət qalırsa, işdən tez ayrılmırsa, bu, düzgün seçim edildiyini göstərir. Buradan çıxan nəticə budur ki, hər vəzifənin öz ölçü vahidi var. Sən mütləq bilməlisən ki, sənin işin hansı meyarlarla qiymətləndirilir. Bu meyarları başa düşmək sənə özünü inkişaf etdirmək və nəticələrini daha yaxşı göstərmək imkanı verir.

Performans necə ölçülür?

Bir çox şirkətdə performans göstəriciləri mövcuddur. Bu göstəricilər işçinin nə qədər effektiv işlədiyini ölçmək üçün istifadə olunur. Satış sahəsində bu, əldə olunan müqavilələrin sayı və dövriyyə ola bilər. Texniki sahədə görülən işlərin keyfiyyəti və vaxtında tamamlanması əsas götürülə bilər.
Əgər şirkət bu cür göstəricilərdən istifadə edirsə, bu sənin üçün böyük üstünlükdür. Çünki sən artıq sözlə yox, faktlarla danışırsan. Sən konkret olaraq göstərə bilirsən ki, hansı hədəfə çatmısan, hansı nəticəni əldə etmisən və şirkətə nə qazandırmısan.
Bu rəqəmlər və nəticələr maaş mövzusunda ən güclü arqumentlərdir. Çünki rəhbərlik konkret nəticələri görəndə qərar vermək daha asan olur. Ümumiyyətlə, performansın ölçülməsi sənin üçün bir fürsətdir. Bu, öz inkişafını izləməyə və daha yaxşı nəticələr göstərməyə kömək edir.

Müsahibə prosesində kritik suallar

Əgər iş axtarırsansa, müsahibə sənin özünü göstərmək üçün ən vacib fürsətdir. Bu mərhələ təkcə şirkətin səni tanıması üçün yox, sənin də şirkəti və vəzifəni yaxından anlamağın üçün nəzərdə tutulub. Çox adam müsahibədə yalnız cavab verməyə fokuslanır, amma sual verməyi unudur. Halbuki düzgün suallar vermək səni daha şüurlu və ciddi namizəd kimi göstərir.
Müsahibə zamanı susmaq və hər deyilənə razılaşmaq sənə üstünlük qazandırmır. Əksinə, maraq göstərmək, vəzifəni dərindən anlamağa çalışmaq sənin məsuliyyətli yanaşmanı göstərir. Sən oraya sadəcə iş tapmaq üçün yox, doğru işi seçmək üçün getmisən. Buna görə də müsahibəni dialoq kimi görməlisən.
Burada əsas məqsəd odur ki, sən qarşı tərəfdən gözləntiləri aydın öyrənəsən. Çünki sonradan sürprizlərlə qarşılaşmaq istəmirsənsə, hər şeyi əvvəlcədən bilməlisən. İş yükü, məsuliyyətlər, komanda münasibətləri kimi mövzular sənə uyğun olub-olmadığını müəyyən edir.

İlk müsahibədə nələri soruşmalı?

İlk müsahibə tanışlıq mərhələsidir. Bu mərhələdə sən vəzifənin ümumi çərçivəsini başa düşməlisən. Məsələn, bu vəzifədən konkret olaraq nə gözlənilir, gündəlik işlər nədən ibarətdir, əsas məsuliyyətlər hansılardır kimi suallar çox vacibdir.
İlk aylarda səndən hansı nəticələrin gözlənildiyini də öyrənməlisən. İlk üç ayda hansı hədəflərə çatmaq lazımdır, hansı tapşırıqlar prioritet sayılır. Bu barədə aydın təsəvvürün olmalıdır. Çünki bu məlumatlar sənə işə başlayanda yol xəritəsi rolunu oynayır.
Komandanın strukturu da çox önəmlidir. Kimlər var, kimə hesabat verəcəksən, komanda içində iş bölgüsü necədir. Bu suallar sənə gələcək iş mühitini təsəvvür etməyə kömək edir. Əgər sən komanda işinə önəm verirsənsə, bu məlumatlar sənin üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu tip suallar vermək sənin maraqlı və ciddi namizəd olduğunu göstərir. Qarşı tərəf anlayır ki, sən işi təsadüfi seçmirsən, düşünərək qərar verirsən. Bu isə sənin haqqında müsbət fikir formalaşdırır.

İkinci mərhələdə fərqlənmək

İkinci müsahibəyə keçmisənsə, deməli artıq şirkət səni ciddi namizəd kimi görür. Bu mərhələdə sən artıq ilkin məlumatlara sahibsən. İndi əsas məsələ bu məlumatlardan düzgün istifadə etməkdir. Məsələn, ilk müsahibədə deyilən hədəfləri xatırlayıb, öz təcrübəni onlarla əlaqələndirə bilərsən. Hansı layihədə oxşar nəticələr əldə etmisən, hansı çətinliyi necə həll etmisən, bunu sadə dillə izah etməlisən. Bu yanaşma sənin real təcrübəyə sahib olduğunu göstərir.
İkinci mərhələdə fərqlənmək üçün ümumi sözlərdən qaçmaq vacibdir. Sadəcə yaxşı işləyirəm demək kifayət etmir. Konkret nümunələr verməlisən. Hansı nəticəni əldə etmisən, şirkət nə qazanıb, sən bu prosesdə hansı rolu oynamısan, bunları açıq izah etməlisən. Bu mərhələdə sənin məqsədin özünü sıradan namizədlərdən ayırmaqdır. Bunu isə yalnız real təcrübə və düşünülmüş cavablarla edə bilərsən. Qarşı tərəf səndə həm bacarıq, həm də məsuliyyət gördükdə səni daha ciddi qiymətləndirir.

Maaş danışığında psixoloji hazırlıq

Bütün məlumatları toplamısan, şirkəti araşdırmısan, öz nəticələrini dəqiq bilirsən. Amma bunların hamısını düzgün təqdim etmək üçün bir şey hələ çatmır. Bu da psixoloji hazırlıqdır. Çünki maaş danışığı təkcə faktlar üzərində qurulmur, eyni zamanda insanın daxili vəziyyəti də çox böyük rol oynayır.
Əgər sən daxildən narahatsansa, tərəddüd edirsənsə, bu hal danışıq zamanı özünü açıq şəkildə göstərir. Qarşı tərəf bunu hiss edir. Sən nə qədər haqlı arqumentlər gətirsən də, əgər özünə inam yoxdursa, dediklərin kifayət qədər təsirli olmur. Ona görə də maaş mövzusuna girməzdən əvvəl özünü psixoloji olaraq hazırlamalısan. Özünə sual ve. Mən niyə bu artımı istəyirəm? Cavabın konkret olmalıdır. Çünki çox işləyirəm demək yetərli deyil. Sən konkret nəticələrə əsaslanmalısan. Bu nəticələri beynində aydınlaşdır və danışıqdan əvvəl özünə bir neçə dəfə xatırlat. Bu, sənin daxili gücünü artıracaq.
Psixoloji hazırlıq həm də qarşı tərəfin reaksiyasına hazır olmaq deməkdir. Bəzən rəhbərlik dərhal müsbət cavab vermir. Bu normaldır. Sən buna hazır olmalısan ki, emosiyaya qapılmayasan. Məqsədin sakit qalmaq və mövqeyini qorumaqdır.

Özünə inamın rolu

Özünə inam danışıq zamanı çox açıq hiss olunur. Səs tonun, bədən dili, göz kontaktın bunu göstərir. Əgər sən öz dediklərinə özün inanmırsansa, qarşı tərəfin də sənə inanması çətin olacaq. Özünə inam haradan gəlir. Bu, sənin gördüyün işlərdən, əldə etdiyin nəticələrdən və bildiyin faktlardan gəlir. Əgər sən nə etdiyini və nə qazandırdığını bilirsənsə, bunu rahatlıqla ifadə edə bilərsən. Bu zaman səsin də, duruşun da daha güvənli olur.
Özünə inam yaratmaq üçün danışıqdan əvvəl hazırlıq et. Öz nailiyyətlərini bir kağıza yaz. Hansı layihədə nə etmisən, hansı problemi həll etmisən, şirkət nə qazanıb. Bunları oxuduqca öz gücünü daha yaxşı hiss edəcəksən. Unutma ki, sən oraya xahiş etməyə yox, haqq etdiyini istəməyə gedirsən. Bu düşüncə sənin davranışına da təsir edəcək. Özünə inanan insan qarşısındakı ilə daha rahat və açıq danışır.

Qorxuların öhdəsindən necə gələk?

Ən çox verilən suallardan biri budur. Əgər yox desələr nə olacaq. Bu qorxu bir çox insanı susmağa məcbur edir. Amma reallıqda bu sualın cavabı çox sadədir. Heç nə olmayacaq. Dünya dağılmayacaq. Həyat davam edəcək. Əgər cavab mənfi olarsa, sən alternativ yollar axtara bilərsən. Bəlkə başqa imkanlar çıxar, bəlkə daha sonra yenidən danışarsan. Amma əgər sən heç cəhd etməsən, içində peşmanlıq qalacaq. Özünə sual verəcəksən ki, niyə demədim, niyə cəsarət etmədim.
Bu qorxunu azaltmaq üçün ən yaxşı üsul hazırlıqdır. Nə deyəcəyini, hansı arqumentləri gətirəcəyini əvvəlcədən planlaşdır. Bu, sənə rahatlıq verəcək. Hazırlıqlı insan daha az həyəcanlanır.
Özünə xatırlat ki, maaş danışığı normal bir prosesdir. Sən qeyri-adi bir şey istəmirsən. Sən sadəcə əməyinin dəyərini soruşursan. Bu isə hər kəsin haqqıdır. Qorxunu qəbul et, amma onun səni idarə etməsinə icazə vermə. Sakit qal, öz mövqeyini qoruyaraq danış. Ən pis halda belə, sən özünü ifadə etdiyin üçün daxildən rahat olacaqsan. Bu isə uzunmüddətli baxımdan çox önəmlidir.