Sosial işçilər cəmiyyət arasında niyə görünməz qalır ?
Sosial işçi insanlara sosial, psixoloji və emosional dəstək göstərən mütəxəssisdir. Bu peşə təkcə diplomla ölçülmür. Burada mərhəmət, səbr və empati əsas şərtdir. Çünki sosial işçi insanın ən çətin, ən həssas anına şahid olur. Onun dərdini dinləyir, çıxış yolu tapmağa çalışır və tək olmadığını hiss etdirir. Sosial işçi olmaq istəyənlər adətən müxtəlif iş elanı səhifələrində bu sahə üzrə açılan imkanları izləyir. Son dövrlərdə sosial sahə üzrə yerləşdirilən vakansiyalar artmağa başlayıb. Bu da göstərir ki, cəmiyyət artıq bu peşəyə daha çox ehtiyac duyur. Bu sahədə çalışan mütəxəssislərə tələbat artır.
Sosial iş insanın həyatına birbaşa təsir göstərməkdir. Bəzən sadəcə dinləmək, bəzən düzgün istiqamət göstərmək kifayət edir. Sosial işçi qarşısındakı insanı mühakimə etmir, onu olduğu kimi qəbul edir və real dəstək verir. Burada əsas məqsəd problemin kökünü anlamaq və birlikdə həll yolu tapmaqdır. Sosial iş sahəsinə marağı olanlar üçün müxtəlif vakansiyalar mövcuddur. İş elanları vasitəsilə insanlar bu sahəyə addım ata bilir. Bu peşəni seçənlər üçün ən vacib məsələ insanlara faydalı olmaqdır, vəzifə adı yox.
Sosial işçilər uşaqdan yaşlıya qədər hər kəs üçün dayaq rolunu oynayır. Risk altında olan uşaqlar, tənha qocalar, zorakılığa məruz qalan insanlar onların diqqət mərkəzində olur. Sosial işçi bu insanlara hüquqi, psixoloji və sosial baxımdan dəstək göstərir. Cəmiyyət çox vaxt bu əməyin fərqində olmur. Çünki görülən işlər səssiz şəkildə həyata keçirilir. Halbuki bir çox vakansiyalar məhz bu sahədə kadr çatışmazlığını göstərir. Bu da sübut edir ki, sosial iş cəmiyyət üçün vacib, amma hələ də yetərincə tanınmayan bir sahədir. Sosial işçilər cəmiyyətin görünməyən dayaqlarından biridir. Onların işi olmadan bir çox insan həyatda tək qalardı.
Sosial işçilərin əsas vəzifələri
Sosial işçilərin gördüyü işlər tək bir çərçivəyə sığmır. Onlar bəzən psixoloq kimi insanın dərdini dinləyir, bəzən hüquqşünas kimi çıxış yolu göstərir. Bəzən isə sadəcə yanında olan, anlayan bir insan rolunu oynayır. Əsas məqsəd qarşı tərəfi anlamaq, ona real dəstək olmaq və düzgün istiqamət göstərməkdir. Sosial işçi insanın həyatındakı problemləri səbrlə dinləyir, onu tək buraxmır və vəziyyətdən çıxış yollarını birlikdə axtarır. Bu prosesdə sosial işçi yalnız məsləhət vermir, həm də konkret addımlar atır. Aid qurumlarla əlaqə yaradır, sənədləşmə işlərində kömək edir və insanın haqqını qorumağa çalışır. Burada əsas məsələ etibar qurmaqdır. İnsan öz dərdini rahat şəkildə danışa bilməlidir. Sosial işçi də bu etibarı qazanmaq üçün səmimi davranır. Qarşı tərəfi mühakimə etmir və hər kəsə bərabər yanaşır. Onların işi kağız üzərində görünməsə də, real həyatda böyük dəyişikliklər yaradır.
Risk qrupunda olanlarla iş
Risk altında olan insanlar cəmiyyətin ən həssas təbəqəsidir. Küçədə yaşayan uşaqlar, asılılıq problemi olan şəxslər, evsiz insanlar çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Sosial işçilər məhz bu insanlara yaxınlaşır, onları dinləyir və yenidən həyata bağlanmaları üçün çalışır. Bu proses asan olmur. Bəzən insan yardım qəbul etmək istəmir, bəzən də ümidini tam itirib. Sosial işçi isə səbrlə yanaşır. Təkrar-təkrar ünsiyyət qurur və qarşı tərəfi tərk etmir. Məqsəd yalnız maddi dəstək göstərmək deyil. Əsas hədəf həmin şəxsin özünə inamını qaytarmaq, onu cəmiyyətin bir parçası kimi hiss etdirməkdir. Sosial işçilər bu insanları uyğun reabilitasiya mərkəzlərinə yönləndirir. Müalicə prosesində müşayiət edir və iş tapmaqda kömək göstərir. Onlar hər bir insanın dəyişə biləcəyinə inanır və bu inamı qarşı tərəfə də ötürür.
Ailələrlə psixoloji dəstək
Ailə problemləri çox vaxt səssiz yaşanır. İnsanlar kənardan xoşbəxt görünsə də, ev daxilində ciddi gərginlik ola bilər. Sosial işçilər belə hallarda ailələrlə işləyir. Tərəfləri dinləyir və ortaq məxrəcə gəlməyə çalışır. Onlar heç kimin tərəfini saxlamır. Əsas məqsəd ailə daxilində anlaşmanı bərpa etməkdir. Sosial işçi ailə üzvlərinə bir-birini daha yaxşı başa düşməyi, düzgün ünsiyyət qurmağı və problemləri sakit şəkildə müzakirə etməyi öyrədir. Bəzən bir cümlə, bir düzgün yanaşma böyük gərginliyi azalda bilir. Sosial işçi ailənin vəziyyətini analiz edir. Səbəbləri araşdırır və uyğun həll yolları təklif edir. Əgər lazımdırsa, ailəni digər mütəxəssislərə yönləndirir və prosesi izləməyə davam edir. Bu dəstək ailələrin dağılmasının qarşısını ala, uşaqların sağlam mühitdə böyüməsinə şərait yarada bilər. Sosial işçilər bu sahədə səbr, anlayış və böyük məsuliyyətlə çalışır.
Niyə bu peşə yetərincə dəyərləndirilmir?
Sosial işçilərin işi çox vaxt səssiz şəkildə həyata keçirilir. Onlar kiməsə yardım edəndə bunu paylaşmaq, diqqət çəkmək və ya tərif gözləmək niyyətində olmur. Əsas məqsəd insanın həyatında real dəyişiklik yaratmaqdır. Bir uşağın təhlükəsizliyini təmin edirsən, bir ailəni dağılmaqdan xilas edirsən, bir insanı çətin vəziyyətdən çıxarırsan. Amma bunları heç kim görmür. Sosial işçi etdiyi yaxşılığı nümayiş etdirmir, çünki etik qaydalar buna imkan vermir. Yardım göstərilən şəxsin şəxsi həyatı qorunur. Məlumatlar gizli saxlanılır. Bu da cəmiyyətin onların əməyini tam dərk etməsinə mane olur. İnsanlar adətən göz önündə olan işləri qiymətləndirir. Səhnədə görünməyən zəhmət isə çox vaxt diqqətdən kənarda qalır. Məhz buna görə sosial işçilərin gördüyü böyük işlər lazımi səviyyədə dəyərləndirilmir.
Media diqqətinin azlığı
Televiziyada, xəbər saytlarında və sosial şəbəkələrdə sosial işçilərin fəaliyyəti çox nadir hallarda işıqlandırılır. Halbuki hər gün onların qarşısına fərqli insan taleləri çıxır, çətin hekayələr yaşanır. Amma bu proseslər adətən qapalı məkanlarda baş verir və kənardan görünmür. Media daha çox sensasiyalı mövzulara, diqqət çəkən hadisələrə üstünlük verir. Sosial işçilərin səbirli, sakit və məsuliyyətli fəaliyyəti isə çox vaxt maraqlı hesab olunmur. Nəticədə cəmiyyət bu peşənin nə qədər ağır və vacib olduğunu yetərincə tanımır. İnsanlar sosial işçinin nə iş gördüyünü bilmədiyi üçün də bu sahəyə dəyər verməkdə çətinlik çəkir.
Maddi motivasiyanın aşağı olması
Sosial iş sahəsində çalışanların aldığı maaş bir çox hallarda yetərli səviyyədə olmur. Bu da gənclərin bu peşəyə marağını azaldır. İnsanlar daha çox maddi baxımdan təminatlı sahələrə yönəlir. Sosial iş isə maddi baxımdan cəlbedici görünmür. Bu sahədə qalan insanlar pulu əsas məqsəd kimi görmür. Onları burada saxlayan vicdan hissi, insanlara kömək etmək istəyi və cəmiyyətə faydalı olmaq düşüncəsidir. Bu peşəni seçənlər çox vaxt çətinliklərə baxmayaraq geri çəkilmir. Çünki onlar gördükləri işin mənəvi dəyərini maddi qazancdan üstün tuturlar.
Sosial işçilər niyə səssiz qalır?
Sosial işçilərin səssiz qalmasının əsas səbəbi onların peşə etikasıdır. Bu sahədə çalışan insanlar üçün başqasının həyatını nümayiş etdirmək, gördükləri işi reklam etmək doğru hesab olunmur. Onlar yardım etdikləri şəxslərin şəxsi problemlərini paylaşmır, baş verən hadisələri ictimaiyyətə çıxarmır. Çünki hər bir insanın özəl həyatı var. Bu həyat hörmətlə qorunmalıdır. Sosial işçilər üçün əsas məqsəd diqqət çəkmək deyil, real kömək göstərməkdir. Onlar səhnə arxasında qalmağa üstünlük verir. Çünki bu peşədə səmimiyyət və etibar ön plandadır. İnsanlar onlara güvənir, dərdlərini açır və bu etibarın pozulmaması çox vacibdir. Buna görə də sosial işçilər gördükləri işləri səssiz şəkildə davam etdirir. Bunu normal qəbul edirlər.
Şəxsi etik dəyərlər
Sosial işçilər üçün ən önəmli məsələ vicdanla işləməkdir. Onlar yardım etdikləri insandan qarşılıq gözləmir, tərif axtarmır, diqqət mərkəzində olmaq istəmir. Əsas məqsəd insanın vəziyyətini yaxşılaşdırmaq, ona ümid vermək və həyatına müsbət təsir göstərməkdir. Sosial işçi üçün bir insanın özünü daha yaxşı hiss etməsi, probleminin həllinə yaxınlaşması böyük uğurdur. Bu uğur üçün alqış lazım deyil. Onlar gördükləri işi vəzifə kimi yox, insanlıq borcu kimi qəbul edirlər. Məhz bu düşüncə tərzi sosial işçiləri səssiz, amma güclü edən əsas amillərdən biridir.
Peşəkar məxfilik
Bu peşədə məxfilik əsas qaydalardan biridir. Sosial işçilər yardım etdikləri şəxslərin verdiyi məlumatları qoruyur və heç kimlə paylaşmır. İnsanlar onlara ən şəxsi problemlərini etibar edir. Əgər bu məlumatlar açıqlansa, həmin şəxslərin həyatı daha da çətinləşə bilər. Buna görə sosial işçi hər zaman ehtiyatlı davranır. Danışılanları gizli saxlayır və peşə prinsiplərinə sadiq qalır. Bu məxfilik qaydası insanların sosial işçilərə güvənməsini təmin edir. Etibar varsa, yardım da effektiv olur.
Sosial işçilərin görünməz zəhməti
Sosial işçilər çox vaxt ağır şəraitdə çalışır. Onlar çətin həyat hekayələri ilə üz-üzə qalır, insanlara dəstək olmaq üçün böyük səbr göstərir. Bu zəhmət kənardan görünmür. Çünki onların işi ofislərdə, ailələrin evində, müxtəlif sosial mərkəzlərdə baş verir. Cəmiyyət bu prosesi görmədiyi üçün sosial işçilərin nə qədər əziyyət çəkdiyini tam dərk etmir. Onlar bəzən şəxsi həyatlarından, vaxtlarından, rahatlıqlarından keçərək başqasına kömək edir. Amma çox vaxt bu zəhmət qiymətləndirilmədən qalır. Sosial işçilər isə buna baxmayaraq işlərini davam etdirir. Çünki onların əsas məqsədi insanlara fayda verməkdir. Bu səssiz əmək cəmiyyət üçün çox böyük dəyər daşıyır.
Bu peşəyə necə gəlirlər?
Sosial iş sahəsinə gələn insanların böyük hissəsi bu yolu əvvəlcədən planlaşdırmır. Çox vaxt hər şey təsadüfi başlayır. Kimsə bir sosial layihədə iştirak edir, kimsə könüllü olaraq ehtiyacı olan insanlara yardım göstərir, kimsə sadəcə başqasına dəstək olmaq istəyir. Zaman keçdikcə bu fəaliyyətlər insanın həyatında xüsusi yer tutur. İnsan anlayır ki, başqasına faydalı olmaq ona daxili rahatlıq verir. Məhz bu nöqtədə könüllü fəaliyyət tədricən peşəyə çevrilir. İnsan bu sahədə təhsil almağa başlayır. Biliklərini artırır və sosial işçi kimi fəaliyyət göstərir. Bu prosesdə əsas rol oynayan motivasiya pul və status olmur. Əsas səbəb insanlara kömək etmək istəyi və cəmiyyətə fayda vermək arzusudur. Bir çox sosial işçi sonradan bu sahənin nə qədər məsuliyyətli və çətin olduğunu anlayır. Amma yenə də geri çəkilmir. Çünki bu iş artıq onların həyatının bir parçasına çevrilir.
Könüllülükdən başlayan yol
Könüllülük sosial iş sahəsinə aparan ən geniş yayılmış yoldur. İnsan əvvəlcə kiçik layihələrdə iştirak edir. Tədbirlərdə yardımçı olur, ehtiyacı olan insanlarla ünsiyyət qurur. Bu prosesdə real həyat hekayələri ilə qarşılaşır, insanların hansı çətinliklər yaşadığını yaxından görür. Bu təcrübə insanın düşüncəsini dəyişir, dünyaya baxışını formalaşdırır. Zamanla könüllü fəaliyyət artıq sadəcə məşğuliyyət olmur. İnsan bu sahədə daha çox şey öyrənmək, daha böyük məsuliyyət daşımaq istəyir. Beləliklə, könüllü olaraq başlayan yol peşəkar fəaliyyətə çevrilir. Sosial işçilərin əksəriyyəti bu yolu keçib. Onlar əvvəlcə heç bir qarşılıq gözləmədən kömək edir. Sonra isə bu işi həyat məqsədi kimi qəbul edirlər.
Onlara necə dəstək ola bilərik
Sosial işçilərə dəstək olmaq yalnız dövlətin işi deyil. Burada hər bir fərdin rolu var. Cəmiyyət olaraq bu peşənin əhəmiyyətini başa düşməliyik. Sosial işçilərin gördüyü işləri tanımaq, onların əməyinə hörmət etmək böyük dəstəkdir. İnsanlar bu sahə haqqında məlumatlı olmalıdır. Sosial işçinin kim olduğunu, nə iş gördüyünü, hansı çətinliklərlə üzləşdiyini bilməlidir. Bu zaman cəmiyyətdə bu peşəyə qarşı anlayış və hörmət yaranır. Dəstək yalnız maddi formada olmur. Bəzən bir təşəkkür, bir xoş söz belə sosial işçi üçün motivasiya ola bilər. Əsas məsələ onların tək olmadığını hiss etdirməkdir.
Cəmiyyət olaraq məsuliyyət
Cəmiyyət olaraq sosial işçilərin fəaliyyətinə biganə qalmamalıyıq. Onların gördüyü işləri paylaşmaq, ətrafımızdakı insanlara bu peşə haqqında danışmaq vacibdir. Sosial şəbəkələrdə bu mövzuda məlumat yaymaq, real hekayələrə diqqət çəkmək cəmiyyətin maariflənməsinə kömək edir. İnsanlar sosial işçilərin nə qədər vacib rol oynadığını gördükcə, bu sahəyə hörmət artır. Hər kəs öz imkanına uyğun şəkildə dəstək göstərə bilər. Kimsə könüllü olaraq yardım edə bilər, kimsə ehtiyacı olan insanları doğru ünvanlara yönləndirə bilər. Əsas məsələ laqeyd qalmamaqdır.
Dövlət səviyyəsində addımlar
Dövlət səviyyəsində sosial işçilərə daha çox dəstək göstərilməlidir. Bu sahədə çalışan insanların maaşları artırılmalı, iş şəraiti yaxşılaşdırılmalıdır. Sosial işçilər üçün təlimlər, inkişaf proqramları təşkil olunmalı, onların bilik və bacarıqları daim yenilənməlidir. Bu sahəyə yeni kadrların cəlb olunması üçün təşviq mexanizmləri yaradılmalıdır. Sosial iş sahəsi cəmiyyət üçün çox vacibdir. Bu sahədə çalışan insanların maddi və mənəvi cəhətdən təmin olunması dövlətin əsas vəzifələrindən biri olmalıdır. Bu addımlar atıldıqca, sosial işçilərin əməyinə verilən dəyər də artacaq.
