İş dünyasında təcrübən yoxdursa, dəyər necə sübut olunur?

Əksər insanlar düşünür ki, təcrübəsiz olmaq avtomatik olaraq zəif olmaq deməkdir. Amma bu, hər zaman doğru yanaşma deyil. Təcrübəsiz olmaq sadəcə yolun başlanğıcıdır. Hər peşəkar insan bir vaxtlar sıfırdan başlayıb. Kiminsə bu gün yaxşı olduğu sahədə ilk günləri də çətin keçib. Heç kim doğulandan hər şeyi bilmir. Ona görə də özünü başqaları ilə müqayisə etmək əvəzinə, haradan başladığını qəbul etmək daha sağlamdır. İş dünyasında hər kəsin öz tempi var. Bəziləri tez irəliləyir, bəziləri isə addım-addım. Vacib olan dayanmaq yox, davam etməkdir. Təcrübənin az olması sənin potensialının az olması demək deyil. Sadəcə hələ onu tam göstərməmisən.
Təcrübə təkcə maaşlı işdə çalışmaq demək deyil. Könüllü fəaliyyətlər, layihələrdə iştirak, kurs zamanı yerinə yetirilən tapşırıqlar, hətta öz təşəbbüsünlə gördüyün işlər də təcrübə sayılır. Məsələn, sən öz sahənlə bağlı bir bloq açmısansa, bu artıq real təcrübədir. Sosial şəbəkədə faydalı paylaşımlar edirsənsə, bu da praktiki fəaliyyətdir. Bir dostuna kömək edərək layihə hazırlamısansa, bu da təcrübədir. Bir çox vakansiyalar məhz bu cür real fəaliyyətləri qiymətləndirir. Çünki şirkətlər nəticə görmək istəyir. Yəni sən düşündüyündən daha çox iş görmüş ola bilərsən, sadəcə bunu düzgün təqdim etməmisən. Əsas məsələ etdiklərini görmək və dəyərləndirməkdir.
Özünəinamsızlıq insanın qarşısına çıxan ən böyük maneədir. Əgər beynində daim mən bacarmaram fikri dolaşırsa, bu səni geri çəkir. Halbuki sən hələ potensialının yalnız başlanğıcındasan. Heç kim ilk cəhddə mükəmməl olmur. Səhv etmək normaldır. Əsas məsələ o səhvlərdən nəticə çıxarmaqdır. Özünə inanmadan heç nə dəyişmir. Kiçik uğurları görmək və özünü tərifləmək çox önəmlidir. Bu, sənin motivasiyanı artırır. Unutma ki, hər inkişaf əvvəlcə daxildə başlayır.

Dəyər anlayışı nə deməkdir?

Dəyər dedikdə təkcə hansı universiteti bitirdiyin, neçə kurs keçdiyin və ya neçə sertifikatın olduğu nəzərdə tutulmur. Əsl dəyər sənin real vəziyyətlərdə necə davranmağınla ölçülür. Qarşına problem çıxanda panikaya düşürsən, yoxsa sakit qalaraq həll yolu axtarırsan? İnsanlarla ünsiyyət qurarkən onları dinləyirsən, yoxsa yalnız öz fikrini deməyə çalışırsan? Məsuliyyət veriləndə qaçırsan, yoxsa işi sona qədər aparırsan? Bütün bunlar sənin iş mühitində nə qədər etibarlı və faydalı biri olduğunu göstərir. Dəyər həm də sənin münasibətindir. Çətin tapşırıq veriləndə "bacarmaram" demək əvəzinə "öyrənərəm" demək böyük fərq yaradır. İş dünyasında insanlar hər şeyi bilməyi yox, öyrənmək istəyən insanları daha çox qiymətləndirir. Çünki bilik zamanla əldə olunur. Amma münasibət insanın içindən gəlir və dəyişməsi daha çətindir.

Şirkətlər dəyəri necə ölçür?

Şirkətlər səndən mükəmməl nəticələr gözləmir. Heç kim ilk gündən hər şeyi mükəmməl edə bilməz. Onlar daha çox sənin yanaşmana baxır. Sual verirsənmi, maraqlanırsanmı, səhv edəndə bunu qəbul edib düzəltməyə çalışırsanmı? Adaptasiya olmaq, yeni mühitə tez uyğunlaşmaq, verilən tapşırıqları vaxtında və diqqətlə yerinə yetirmək şirkətlər üçün çox önəmlidir. İşə yeni başlayan biri üçün əsas üstünlük öyrənməyə açıq olmaqdır. Əgər sən deyiləni dinləyir, qeydlər aparır, səhvlərindən nəticə çıxarırsansa, bu artıq böyük artıdır. Məsuliyyət hissi də burada əsas rol oynayır. Tapşırıq veriləndə onu yarımçıq buraxmamaq, gecikəndə xəbər vermək, problem yarananda gizlətməmək işəgötürən üçün sənin etibarlılığını göstərir. Yəni şirkətlər üçün əsas meyar bilikdən çox davranış və münasibətdir.

CV-də yazılmayan dəyərlər

CV-də çox şey yazmaq olar. Amma orada hər şey görünmür. Vaxtında gəlmək, verilən işi məsuliyyətlə görmək, kollektivdə konflikt yaratmamaq, başqalarına kömək etmək kimi xüsusiyyətlər sənədlərdə yer almır. Amma iş həyatında ən çox məhz bunlar ön plana çıxır. Məsələn, iki nəfər eyni biliyə sahib ola bilər. Amma biri hər zaman gecikir, digəri isə həmişə vaxtında olur. Səncə, rəhbərlik hansını seçər? Sözündə durmaq da çox vacibdir. "Edərəm" deyib etməmək insanın etibarını azaldır. Komanda ilə işləmək bacarığı da CV-də tam göstərilə bilmir. Fikirləri bölüşmək, başqasının ideyasına hörmət etmək, mübahisəni sakit şəkildə həll etmək səni daha dəyərli əməkdaşa çevirir. Bəzən bir işçi bilik baxımından zəif ola bilər. Amma kollektivə uyğunlaşdığı üçün hər kəs tərəfindən sevilir və saxlanılır. Çünki iş mühiti təkcə nəticə yox, həm də münasibətlər üzərində qurulur.

Bacarıqların gücü

Təcrübən az ola bilər. Amma bacarıqların varsa, bu artıq böyük üstünlükdür. Çünki bacarıq real nəticə göstərmək imkanı yaradır. Sən hansısa işi bacardığını sübut edə bilirsənsə, qarşı tərəf üçün təcrübənin az olması ikinci plana keçir. İşəgötürənlər sənə baxanda düşünür. Bu insan bizə nə verə bilər? Əgər sənin konkret biliklərin və praktik qabiliyyətlərin varsa, bu sualın cavabı artıq aydın olur. Bacarıqlar sənin potensialını göstərir. Hər kəs sıfırdan başlayır, amma hamı özünü inkişaf etdirmir. Sən isə bacarıqların üzərində işləyirsənsə, bu artıq fərqlilik yaradır. İş dünyasında nəticə önəmlidir. Kimsə işi görə bilirsə, onun neçə il təcrübəsi olduğu ikinci dərəcəli məsələ olur.

Texniki bacarıqlar

Texniki bacarıqlar sənin sahənə uyğun konkret biliklərdir. Proqram bilikləri, dizayn alətləri ilə işləmək, mətn yazmaq, məlumatları analiz etmək kimi qabiliyyətlər səni digərlərindən ayırır. Məsələn, sən kompüter proqramlarını yaxşı bilirsənsə, bu artıq bir çox iş üçün kifayət edir. Dizayn bacarığın varsa, şirkət səni vizual işlər üçün düşünə bilər. Yazı bacarığın güclüdürsə, kontent sahəsində özünü göstərə bilərsən. Analiz qabiliyyəti olan insan isə rəqəmlərlə işləyən sahələrdə önə çıxır. Bu bacarıqlar sənə imkan yaradır ki, real iş göstəriciləri ilə özünü sübut edəsən. Sertifikatın olmasa belə, bacardığını göstərmək çox vaxt daha təsirli olur. Çünki nəticə danışır.

Yumşaq bacarıqlar

Bəzən bilikdən də önəmlisi insanlarla münasibətdir. Yumşaq bacarıqlar dedikdə sənin davranışın, ünsiyyət tərzin, problemə yanaşman nəzərdə tutulur. İş mühitində insanlar tək işləmirlər. Hər kəs bir-biri ilə əlaqədə olur. Bu zaman sənin necə danışdığın, necə dinlədiyin, necə reaksiya verdiyin ön plana çıxır. Sakit qalmaq, anlaşılmazlıq olanda düzgün münasibət bildirmək, qarşı tərəfi incitmədən fikrini demək səni daha dəyərli əməkdaşa çevirir. Yumşaq bacarıqlar insanın xarakteri ilə bağlıdır və zamanla daha da inkişaf etdirilə bilər.

Ünsiyyət bacarığı

Düşüncəni düzgün ifadə edə bilirsənsə, bu böyük üstünlükdür. Sən nə qədər bilikli olsan da, fikrini qarşı tərəfə çatdıra bilmirsənsə, bu bilikdən fayda çıxmaz. Açıq danışmaq, fikrini qısa və aydın demək, qarşı tərəfi dinləmək ünsiyyəti gücləndirir. Rəhbərliklə danışanda çəkinməmək, sual verməkdən qorxmamaq, anlamadığın mövzunu dəqiqləşdirmək sənin öyrənməyə açıq olduğunu göstərir. Bu xüsusiyyətlər iş mühitində çox dəyərlidir. İnsanlar səninlə rahat danışa bilirsə, bu artıq böyük qazancdır.

Komanda ilə işləmə

Tək ulduz olmaq yox, komandanın bir hissəsi olmaq iş dünyasında çox önəmlidir. Çünki real işlər komanda şəklində görülür. Hər kəsin öz rolu var və bu rollar bir-birini tamamlayır. Sən başqasının fikrinə hörmət etməyi bacarırsansa, mübahisə zamanı sakit qala bilirsənsə, bu sənin yetkinliyini göstərir. Komandada işləmək həm də paylaşmaq deməkdir. Məlumatı gizlətməmək, kömək istəyəndə dəstək olmaq, ümumi nəticə üçün çalışmaq iş mühitində səni sevilən insana çevirir. Belə əməkdaşlar hər zaman daha çox qiymətləndirilir. Çünki kollektivin ruhunu qoruyur.

Təhsil və kursların rolu

Rəsmi təhsil əlbəttə önəmlidir, amma bu, yeganə yol deyil. Universitet oxumayan və ya ixtisasını dəyişmək istəyən insanlar üçün alternativ imkanlar kifayət qədərdir. Əsas məsələ öyrənmək istəyi və öz üzərində işləməkdir. Bu gün bir çox sahədə bilik əldə etmək üçün diplom şərt deyil. İnsan özünü inkişaf etdirmək istəyirsə, müxtəlif mənbələrdən faydalana bilər. Kitablar, onlayn platformalar, seminarlar və fərdi öyrənmə üsulları bu yolda böyük rol oynayır. Təhsil dedikdə yalnız sinif otağı nəzərdə tutulmamalıdır. Əsas olan öyrəndiyini tətbiq etmək və nəticə göstərməkdir. İşəgötürənlər də artıq təkcə diplomu yox, real bacarığı və öyrənmə həvəsini qiymətləndirir. Yəni rəsmi təhsil faydalıdır, amma mütləq şərt deyil. Alternativ yollarla da özünü inkişaf etdirmək və dəyərli mütəxəssis olmaq mümkündür.

Onlayn kurslar

İndi bilik əldə etmək çox asanlaşıb. İnternet vasitəsilə istənilən mövzuda kurs tapmaq mümkündür. Coursera, Udemy və oxşar platformalarda müxtəlif sahələr üzrə dərslər mövcuddur. Proqramlaşdırma, dizayn, marketinq, maliyyə və digər sahələrdə bilik qazanmaq üçün bu kurslar yaxşı imkan yaradır. Onlayn kursların üstünlüyü ondadır ki, istədiyin vaxt öyrənə bilirsən. İşləyən insanlar üçün də bu çox rahatdır. Video dərslər, praktiki tapşırıqlar və real nümunələr öyrənmə prosesini daha effektiv edir. Bu kurslar vasitəsilə insan özünü inkişaf etdirir və bazarda daha rəqabətli olur. Ən əsası isə öyrəndiklərini praktikada tətbiq etməkdir. Yalnız baxmaq yox, işləmək və nəticə çıxarmaq insanı irəli aparır.

Sertifikatların təsiri

Sertifikat sənin müəyyən sahədə bilik əldə etdiyini göstərən rəsmi sənəddir. Bu, işəgötürən üçün sənin öyrənməyə açıq olduğunun göstəricisidir. Sertifikat təkbaşına səni mütəxəssis etmir. Amma müsbət təsir yaradır. Qarşı tərəf anlayır ki, sən öz üzərində işləyirsən və inkişaf etməyə çalışırsan. Xüsusilə təcrübən azdırsa, sertifikatlar sənin boş dayanmadığını göstərir. Bu da səni digərlərindən fərqləndirə bilər. Sertifikat həm də sənə özünə inam verir. Çünki sən müəyyən mərhələdən keçmisən və bilik əldə etmisən. Əsas məsələ sertifikatı əldə edib kənara qoymaq yox, həmin bilikləri real işlərdə istifadə etməkdir. Bu zaman sertifikat həqiqətən dəyər qazanır.

Kiçik addımların böyük təsiri

Bir anda zirvəyə çıxmaq mümkün deyil. Hər kəs yoluna kiçik addımlarla başlayır və zamanla irəliləyir. İnsan bəzən tez nəticə görmək istəyir, amma real inkişaf mərhələli şəkildə baş verir. Əsas olan başlanğıcdır. Kiçik uğurlar insanın özünə inamını artırır və davam etmək üçün motivasiya yaradır. Hər yeni öyrənilən mövzu, hər tamamlanan tapşırıq sənin bir addım irəlidə olduğunu göstərir. Bu prosesdə özünü başqaları ilə müqayisə etmək doğru deyil. Hər kəsin yolu fərqlidir. Kimisi tez irəliləyir, kimisi isə daha yavaş. Vacib olan davam etməkdir. Kiçik addımlar yığıldıqca böyük nəticələr ortaya çıxır. Sən hər gün bir az öyrənirsənsə, bu artıq inkişafdır.

Start haradan edilməlidir

Başlamaq üçün mükəmməl şərait gözləmək lazım deyil. Əldə olan imkanlarla yola çıxmaq kifayətdir. Kiçik işlərdən başlamaq daha doğrudur. Məsələn, sahənlə bağlı sadə tapşırıqlar yerinə yetirmək, öyrəndiklərini praktikada sınamaq yaxşı başlanğıcdır. Hər şeyi birdən etmək istəmək insanı yorur və motivasiyanı azaldır. Amma kiçik hədəflər qoyub onları yerinə yetirmək daha realdır. Bir mövzunu öyrən, tətbiq et, nəticə çıxar və sonra növbəti mərhələyə keç. Bu şəkildə irəliləmək həm daha rahatdır, həm də daha effektivdir. Əsas məsələ başlamaqdır. Çünki başlamadan heç nə dəyişmir.

Səbirli olmaq

Səbir uğur yolunda çox vacib xüsusiyyətdir. Hər şey dərhal alınmaya bilər və bu, normaldır. Bəzən insan çalışır, amma nəticəni gec görür. Bu zaman ruhdan düşməmək lazımdır. İnkişaf prosesində enişlər və qalxışlar olur. Səbirli olan insan çətinliklər qarşısında dayanmağı bacarır. Uğur zaman tələb edir və bu müddətdə özünə inanmaq çox vacibdir. Tələsmək səhvlərə səbəb ola bilər. Ona görə də hər mərhələyə vaxt vermək lazımdır. Səbirli insan daha sağlam qərarlar verir və yoluna daha inamla davam edir.

Səhvlərdən dərs çıxarmaq

Səhv etməyən insan inkişaf etmir. Çünki səhv insanın harada yanlış etdiyini göstərir. Əgər sən səhv edirsənsə, deməli nəsə etməyə çalışırsan. Bu özü böyük addımdır. Əsas məsələ səhvi görmək və ondan nəticə çıxarmaqdır. Eyni səhvi təkrar etməmək üçün səbəbini anlamaq lazımdır. Səhvlər insanı daha diqqətli və təcrübəli edir. Uğursuzluq səni dayandırmalı deyil, əksinə, düşünməyə vadar etməlidir. Bu mərhələdə özünü tənqid etmək normaldır. Amma özünə qarşı sərt olmamaq vacibdir. Hər kəs səhv edir və bu inkişafın bir hissəsidir.

Uğursuzluq qorxusu

Bir çox insan uğursuzluqdan qorxduğu üçün addım atmır. Amma bu qorxu insanı yerində saxlayır. Əgər sən heç vaxt risk etmirsənsə, inkişaf da etməyəcəksən. Uğursuzluq həyatın bir parçasıdır və bundan qaçmaq mümkün deyil. Əsas məsələ uğursuzluğu son kimi yox, prosesin bir hissəsi kimi qəbul etməkdir. Qorxunu tanımaq və onunla üzləşmək insanı gücləndirir. Çünki sən nə qədər çox cəhd etsən, bir o qədər çox öyrənəcəksən. Uğursuzluq səni zəif etmir, əksinə, daha təcrübəli edir.

Təcrübə kimi baxmaq

Hər uğursuzluq bir dərsdir. Bu dərsi düzgün oxumaq çox önəmlidir. Nəyi səhv etdin, harada yanlış qərar verdin, necə daha yaxşı edə bilərdin və bunları analiz etmək inkişaf üçün vacibdir. Uğursuzluğa bu cür baxanda insan özünü günahlandırmaq əvəzinə öyrənməyə fokuslanır. Bu yanaşma səni daha güclü edir. Çünki sən hər dəfə daha ağıllı qərarlar verməyə başlayırsan. Zamanla səhvlərin sayı azalır və təcrübən artır. Bu proses səni həm şəxsi, həm də peşəkar baxımdan irəli aparır.