Usta peşələri niyə yenidən dəyər qazanır?

Bir vaxtlar usta peşələri ikinci dərəcəli iş kimi görülürdü. Valideynlər uşaqlarına daim oxu, masa arxasında iş tap, deyirdi. Sanki əllə işləmək, fiziki zəhmət çəkmək uğursuzluq əlaməti idi. Amma həyat bizə başqa həqiqəti göstərdi. Diplomun var, amma işin yoxdur. Ofisdə oturmaq istəyirsən, amma uyğun imkan tapılmır. Bu məqamda insanlar başa düşdü ki, real bacarıq hər şeydən önəmlidir. Evdə su axır, işıq sönür, qapı xarab olur. Burada sənə menecer yox, usta lazımdır. Məhz buna görə də usta peşələri yenidən dəyər qazanmağa başlayıb. Artıq insanlar anlayır ki, əlində sənət olan şəxs hər zaman öz yolunu tapa bilir.
Usta peşəsi praktiki bacarıq tələb edən iş sahəsidir. Burada əsas məsələ diplom deyil, təcrübədir. Usta əlləri ilə düşünür, gözlə ölçür, hissiyatla işləyir. Sən kitabdan oxuyaraq usta ola bilməzsən. İşi özün görməlisən, səhv etməlisən, yenidən cəhd etməlisən. Bu peşə səbir tələb edir, diqqət tələb edir və böyük məsuliyyət tələb edir. Usta olmaq insanın öz üzərində işləməsi, hər gün daha yaxşısını etməyə çalışması deməkdir. Cəmiyyət üçün real fayda verən peşələr məhz bu sahələrdir.
Əvvəllər ustalar şagird götürərdi. Gənc oğlan illərlə ustanın yanında işləyər, onun hər hərəkətini izləyər, işin sirlərini öyrənərdi. Bu proses uzun zaman aparardı, amma nəticədə şagird əsl peşəkar kimi yetişərdi. Usta təkcə işi yox, həyatı da öyrədirdi. Səbirli ol, işini təmiz gör, insanları aldatma kimi dəyərlər ötürülürdü. Bu münasibət ustad-şagird bağını daha da gücləndirirdi. O dövrdə peşə öyrənmək sadəcə pul qazanmaq yox, xarakter formalaşdırmaq idi.
Bu gün usta anlayışı dəyişib. Artıq ustalar texnologiyanı da bilir, yeni alətlərlə işləyir, müasir metodlardan istifadə edir. Müasir usta həm ustalıq, həm də ünsiyyət bacarığına sahib olmalıdır. Müştəri ilə danışmağı, problemi sadə dillə izah etməyi bacarmalıdır. İndi insanlar ustanın həm işinə, həm də davranışına diqqət edir. Məsələn, mebel ustası yalnız şkaf düzəltmir, həm də müştərinin istəyini anlayıb ona uyğun həll təklif edir. Bu yanaşma ustanın dəyərini daha da artırır.
Bu sahəyə maraq artdıqca müxtəlif iş imkanları da yaranır. Artıq bir çox platformada usta sahələri üzrə vakansiyalar paylaşılır. Gənclər bu imkanlardan yararlanaraq peşə sahibi olur. Bu da göstərir ki, usta peşələri yenidən cəmiyyətin diqqət mərkəzinə qayıdıb və gələcəkdə də öz əhəmiyyətini qoruyacaq.

Niyə bu peşələr dəyərdən düşmüşdü?

Uzun illər ərzində cəmiyyətdə belə bir düşüncə formalaşmışdı ki, uğur yalnız ali təhsildən keçir. Valideynlər uşaqlarını mütləq universitetə yönləndirir. Peşə məktəbləri isə ikinci dərəcəli seçim kimi göstərilirdi. İnsanlar elə düşünürdü ki, diplomu olmayan şəxs gələcəkdə yaxşı həyat qura bilməz. Bu yanaşma usta peşələrinin nüfuzunu xeyli aşağı saldı. Sanki usta olmaq uğursuzluq əlaməti kimi qəbul edilirdi. Halbuki reallıq tam fərqli idi. Bazar hər kəsi ofis işləri ilə təmin edə bilmədi. Minlərlə ali təhsilli gənc iş tapa bilmədi, uzun müddət işsiz qaldı. Öz ixtisası üzrə çalışma imkanı əldə edə bilmədi. Bu isə göstərdi ki, diplom həmişə iş demək deyil. İnsanlar tədricən başa düşdü ki, real bacarıq olmadan kağız üzərindəki təhsil kifayət etmir.

Akademik təhsilə həddindən artıq yönəlmə

Bir dövr vardı ki, demək olar hamı hüquqşünas, iqtisadçı, menecer olmaq istəyirdi. Bu sahələr cəmiyyət tərəfindən prestijli hesab olunurdu. Gənclər illərlə oxuyur, böyük ümidlərlə universiteti bitirirdi. Amma məzun olduqdan sonra reallıqla üzləşirdilər. Bu sahələrdə iş yerləri məhdud idi və rəqabət çox yüksək idi. Bir vakansiya üçün onlarla namizəd müraciət edirdi. Nəticədə çox sayda diplomlu gənc ya işsiz qalırdı, ya da öz ixtisası ilə əlaqəsi olmayan sahədə çalışmaq məcburiyyətində qalırdı. Bu vəziyyət insanları düşündürdü. Digər tərəfdən ustalar isə hər zaman iş tapırdı. Çünki onların gördüyü iş real ehtiyaca əsaslanırdı. Evdə problem yarananda, texnika sıradan çıxanda ilk müraciət edilən məhz ustalar olurdu. Bu fərq cəmiyyətdə ciddi suallar yaratmağa başladı.

Texnologiyanın yanlış anlaşılması

Bir çox insan düşünürdü ki, texnologiya inkişaf etdikcə insan əməyinə ehtiyac qalmayacaq. Robotlar gələcək, bütün işləri avtomatik görəcək, insanlar işləməyəcək kimi yanlış təsəvvürlər yaranmışdı. Bu fikirlər ustalara olan ehtiyacı azaldacaq kimi görünürdü. Amma zaman göstərdi ki, bu yanaşma doğru deyil. Texnologiya inkişaf edir, hər problemi həll etmir. Evdə su sızanda, elektrik xətti sıradan çıxanda, qapı bağlanmayanda bunu robot düzəltmir. Kompüter gəlib təmir etmir. Bu işlər üçün yenə də insan əli lazımdır. Texnologiya ustanın işini asanlaşdıra bilər, amma onu əvəz edə bilməz. İnsanlar bunu yaşayaraq gördü. Məhz bundan sonra ustaların dəyəri yenidən anlaşılmağa başladı. Real problemləri real insanlar həll edir. Bu həqiqət cəmiyyətin baxışını dəyişdi.

Cəmiyyətin baxışı necə dəyişdi?

İnsanların düşüncə tərzi xeyli dəyişib. Artıq çoxları anlayır ki, real bacarıq sahibi olmaq ən böyük üstünlükdür. Diplom hər qapını açmır, əlində sənət olan insan hər zaman yol tapa bilir. Əvvəllər usta peşələrinə yuxarıdan aşağı baxanlar indi həmin ustalara ehtiyac duyur. Çünki həyatın içində problemlər var. Bu problemləri kağız üzərində oxumuş adam yox, işi bilən insan həll edir. İnsanlar başa düşdü ki, bacarıq sadəcə bilik deyil, məsuliyyət, təcrübə və düzgün yanaşmadır. Bu dəyişiklik cəmiyyətdə ustalara olan hörməti artırdı. İndi usta sadəcə iş görən adam deyil, problemi həll edən, rahatlıq yaradan, insanlara kömək edən şəxs kimi qəbul olunur. Bu baxış dəyişikliyi illərlə formalaşan yanlış düşüncələrin qırılması deməkdir.

Praktik bacarıqlara artan ehtiyac

Şəhərlər böyüdükcə yaşayış sahələri də çoxalır. Yeni binalar tikilir, köhnə evlər təmir olunur. Ofislər açılır, obyektlər fəaliyyətə başlayır. Bütün bu proseslərdə ustalara ehtiyac yaranır. Harada tikinti varsa, harada təmir varsa, orada mütləq usta lazımdır. Texnika da artır, evlərdə müxtəlif cihazlar istifadə olunur və bunların hamısı baxım tələb edir. İnsanlar anlayır ki, bu işləri hər kəs görə bilməz. Bunun üçün biliklə yanaşı təcrübə də vacibdir. Məhz buna görə də praktik bacarıqlara olan tələbat günü-gündən artır. İnsanlar artıq ustaya xərclədiyi pulu itki yox, ehtiyac kimi görür. Çünki düzgün görülən iş sonradan daha böyük problemlərin qarşısını alır.

Real nəticə verən peşələr

Usta gəlib problemi həll edir və nəticə dərhal ortada olur. Su kəsilirsə, usta gəlir və problem aradan qalxır. İşıq yanmırsa, usta təmir edir və hər şey bərpa olunur. Bu nəticəni insan dərhal görür və hiss edir. Ona görə də ustalara olan etibar artır. Çünki onların işi sözlə yox, əməli ilə ölçülür. İnsanlar artıq boş vədlərə yox, real nəticəyə baxır. Usta işini düzgün görəndə bu həm rahatlıq yaradır, həm də güvən formalaşdırır. Cəmiyyət də məhz buna görə bu peşələrə daha ciddi yanaşmağa başlayıb. Görülən işin nəticəsi göz önündə olduğu üçün insanlar ustalara daha çox hörmət edir və dəyər verir.

Pandemiyanın təsiri

Pandemiya dövrü insanların həyatında böyük dəyişikliklər yaratdı. İş rejimi dəyişdi, bir çox sahə dayandı, insanlar uzun müddət evdə qalmalı oldu. Bu vəziyyət evlə bağlı problemləri daha açıq şəkildə ortaya çıxardı. Normal vaxtlarda diqqət edilməyən xırda nasazlıqlar bu dövrdə ciddi narahatlıq yaratmağa başladı. Kran sızdırır, qapı çətin bağlanır, rozetkadan qığılcım çıxır, su qızdırıcısı işləmir. İnsanlar bu problemlərlə üz-üzə qalanda anlayırdı ki, evdə rahat yaşamaq üçün hər şey saz vəziyyətdə olmalıdır. Bu da avtomatik olaraq ustalara olan tələbi artırdı.
Pandemiya göstərdi ki, rahatlıq yalnız texnologiya ilə olmur. İnsan öz evində təhlükəsiz və komfortlu olmaq istəyir. Bunun üçün isə texniki məsələlərin düzgün işləməsi şərtdir. İnsanlar başa düşdü ki, ustaya müraciət etmək lüks deyil, ehtiyacdır. Bu dövrdə usta peşələrinin əsl dəyəri ortaya çıxdı. Çünki insanlar evdə qaldıqca hər detal daha önəmli oldu. Kiçik bir nasazlıq belə insanın bütün gününü korlaya bilirdi. Məhz buna görə də ustalara olan hörmət və ehtiyac daha da artdı.

Evdə qalmaq ustalara olan ehtiyacı artırdı?

Evdə uzun müddət qalmaq insanları öz yaşayış şəraitinə daha diqqətli yanaşmağa məcbur etdi. Əvvəllər gözardı edilən problemlər artıq dözülməz hala gəlirdi. İnsanlar başa düşdü ki, rahat yaşamaq üçün evdə hər şey qaydasında olmalıdır. Buna görə də çoxları təmir işlərinə başladı. Divarlar boyandı, qapılar dəyişdirildi, su və elektrik xətləri yeniləndi. Bütün bu proseslərdə ustaların rolu əvəzolunmaz oldu.
Bu dövrdə ustaların işi azalmadı, əksinə daha da artdı. İnsanlar evlərini daha komfortlu etmək üçün ustalara müraciət etdi. Bəziləri köhnə problemləri aradan qaldırdı, bəziləri isə evini yenidən qurdu. Bu isə bir daha göstərdi ki, usta peşələri hər zaman lazımlıdır. Çünki insan harada yaşayırsa yaşasın, ev problemi həmişə olacaq. Pandemiya dövrü ustaların cəmiyyət üçün nə qədər vacib olduğunu açıq şəkildə sübut etdi. İnsanlar artıq başa düşdü ki, bu peşələr olmadan rahat həyat mümkün deyil.

Usta peşələrinin növləri

Usta peşələri çoxşaxəlidir və həyatın demək olar ki, hər sahəsinə toxunur. İnsan harada yaşayırsa yaşasın, mütləq şəkildə ustaya ehtiyac duyur. Ev tikilir, obyekt açılır, texnika alınır, mebel qurulur. Bu proseslərin arxasında usta əməyi dayanır. Cəmiyyətin normal şəkildə fəaliyyət göstərməsi üçün bu peşələr əvəzolunmazdır. Çünki ustalar real problemləri həll edir və insanlara rahatlıq qazandırır. Tikinti sahəsindən tutmuş məişət texnikasına qədər hər sahədə usta işi vacibdir.

Tikinti sahəsində ustalar

Tikinti sahəsində çalışan ustalar şəhərlərin formalaşmasında əsas rol oynayır. Dülgər qapı-pəncərə düzəldir, kafel ustası hamam və mətbəxləri işləyir. Boyacı divarları səliqəyə salır, betonçu binaların əsasını qurur. Çilingər metal konstruksiyalar hazırlayır. Bu ustalar olmadan nə bina tikilə bilər, nə də təmir işi görülə bilər. Hər daşın, hər divarın, hər tavanın arxasında bir usta zəhməti dayanır. İnsanlar yeni evə köçəndə, obyekt açanda, ofis quranda ilk olaraq tikinti ustalarına müraciət edir. Bu sahədə çalışan ustalar həm fiziki güc, həm də dəqiqlik tələb edən iş görür. Onların gördüyü iş uzun illər insanlara xidmət edir.

Texniki ustalar

Texniki ustalar müasir həyatın ayrılmaz hissəsidir. Elektrik ustası naqilləri yoxlayır, təhlükəsizliyi təmin edir. Kondisioner ustası cihazların düzgün işləməsinə nəzarət edir, televizor və digər elektron avadanlıqları təmir edən ustalar isə texnikanı yenidən istifadəyə yararlı hala gətirir. Texnika artdıqca bu sahədə çalışan ustalara ehtiyac da çoxalır. İnsanlar artıq başa düşür ki, texniki problemləri özü həll etməyə çalışmaq risklidir. Çünki səhv müdaxilə daha böyük nasazlıq yarada bilər. Peşəkar ustaya müraciət etmək daha doğru seçimdir. Texniki ustalar bilik və təcrübə tələb edən sahədə çalışır və məsuliyyət daşıyır.

Məişət ustaları

Məişət ustaları ev həyatının rahatlığını təmin edən əsas şəxslərdir. Paltaryuyan işləməyəndə, soyuducu sıradan çıxanda, qaz sobası yanmayanda insan dərhal usta axtarır. Çünki bu cihazlar evdə əsas rol oynayır. Onlarsız həyat çətinləşir. Məişət ustaları bu problemləri qısa zamanda aradan qaldırır və evdə normal şəraiti bərpa edir. İnsanlar artıq anlayır ki, bu sahədə təcrübəsi olmayan adamın müdaxiləsi vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər. Buna görə də etibarlı ustaya müraciət etmək vacibdir. Məişət ustaları insanların rahatlığını qoruyan əsas dayaqlardan biridir.

Mebel ustaları

Mebel ustaları evlərin və ofislərin estetik görünüşündə mühüm rol oynayır. Şkaflar, mətbəx mebelləri, çarpayılar, masalar, dolablar ustanın əli ilə hazırlanır və ya quraşdırılır. Mebel ustası ölçü götürür, material seçir, detalları dəqiq şəkildə uyğunlaşdırır. Bu iş həm zövq, həm də texniki bacarıq tələb edir. Hazır mebel hər zaman hər evə uyğun olmur. Bu zaman xüsusi sifarişlə hazırlanan mebellər daha çox seçilir. Mebel ustaları insanların istəyinə uyğun dizayn hazırlayır və evi daha funksional hala gətirir. Bu peşə də digər usta sahələri kimi böyük dəyərə malikdir və hər zaman tələbat görür.

Usta olmaq üçün nə lazımdır?

Usta olmaq üçün ilk və ən vacib şərt istəkdir. İnsan bu işi həqiqətən sevməlidir. Məcbur qalıb bu sahəyə girən adam uzun müddət davam gətirə bilməz. Çünki usta işi səbir tələb edir. Bəzən saatlarla bir problemi araşdırmalı olursan, bəzən bir detalı dəfələrlə yoxlayırsan. İşdən qaçmamaq da çox vacibdir. Usta olmaq o deməkdir ki, məsuliyyəti üzərinə götürürsən. Müştəri sənə güvənir və problemin həllini səndən gözləyir. Bu güvəni doğrultmaq üçün diqqətli olmaq lazımdır. Vaxtında gəlmək, işi yarımçıq qoymamaq, sözünün arxasında durmaq ustanın əsas xüsusiyyətlərindəndir. Bu keyfiyyətlər olmadan uzunmüddətli uğur qazanmaq çətindir.

Təcrübə və praktika

Bu peşədə əsas müəllim həyatın özüdür. Nə qədər çox iş görsən, o qədər ustalaşırsan. Kitab oxumaq, videolara baxmaq faydalıdır, amma əlinlə etmədiyin işi öyrənmək mümkün deyil. İlk vaxtlar səhv etmək normaldır. Hər usta vaxtilə yeni başlayıb. Əsas məsələ səhvdən dərs çıxarmaqdır. Eyni səhvi təkrar etməmək insanı inkişaf etdirir. Zaman keçdikcə insan problemləri daha tez anlayır. Həll yollarını daha sürətli tapır. Təcrübə ustanın ən böyük sərvətidir. Bu sərvəti heç kim səndən ala bilməz.

Şəxsi brend qurmaq

Yaxşı iş görən usta tədricən tanınmağa başlayır. Müştəri razı qalır və başqasına tövsiyə edir. Bu tövsiyələr ustanın ən güclü reklamıdır. İnsanlar bir-birinə güvənir və məsləhətləşir. Əgər sən işini vicdanla görürsənsə, adın tez yayılır. Bu da daimi iş deməkdir. Şəxsi brend qurmaq üçün sözünün üstündə durmaq, işi vaxtında təhvil vermək və müştəri ilə düzgün ünsiyyət qurmaq lazımdır. Bu davranışlar səni digərlərindən fərqləndirir və seçilən usta edir.

Usta peşələrinin gələcəyi

Usta peşələri heç vaxt yox olmayacaq. Çünki insan həyatı davam etdikcə problemlər də olacaq. Ev tikiləcək, texnika sıradan çıxacaq, mebel qırılacaq, su və elektrik xətləri nasazlıq yaradacaq. Bütün bu hallarda usta lazımdır. Texnologiya nə qədər inkişaf etsə də, insan əməyinə ehtiyac qalacaq. Çünki hər problem avtomatik həll olunmur. Bu peşələr həmişə cəmiyyət üçün vacib olacaq və öz dəyərini qoruyacaq.

Rəqəmsal dövrdə ustalar

İndi ustalar da internetdən aktiv şəkildə istifadə edir. Öz işlərini paylaşır, əlaqə nömrələrini yerləşdirir, müştəri tapır. İnsanlar axtarış edərək ustaları tapır və birbaşa əlaqə saxlayır. Bu da ustalar üçün yeni imkanlar yaradır. Artıq tanınmaq üçün illərlə gözləməyə ehtiyac yoxdur. Düzgün təqdimatla qısa zamanda geniş kütləyə çıxmaq mümkündür.
Sosial şəbəkələr ustalar üçün böyük üstünlükdür. Usta gördüyü işləri paylaşır, təmirdən əvvəl və sonra olan vəziyyəti göstərir. İnsanlar baxır, müqayisə edir və etibar formalaşdırır. Bu paylaşımlar yeni müştərilərin gəlməsinə səbəb olur. İnsan real nəticəni gördükdə daha rahat qərar verir. Sosial şəbəkələr ustanın işini nümayiş etdirməsi və özünü tanıtması üçün effektiv vasitəyə çevrilib.