Gənclər üçün ən riskli peşələr hansılardır?
Həyat seçimlərlə doludur və bu seçimlərin ən önəmlilərindən biri peşə seçimidir. Xüsusilə gənclər üçün bu qərar gələcək həyatın istiqamətini müəyyən edir. Bəzən cazibədar görünən sahələr əslində ciddi risklər daşıyır. Yüksək maaş, sürətli yüksəliş, ad qazanmaq arzusu insanı düşünmədən qərar verməyə sövq edə bilər. Amma hər parlaq görünən iş təhlükəsiz olmur.
Risk dedikdə təkcə fiziki təhlükə nəzərdə tutulmur. Risk psixoloji yorğunluq, sağlamlıq problemləri, maddi itkilər və sosial təcrid kimi halları da əhatə edir. Bəzən insan özünü yaxşı hiss edir. Amma daxilində gərginlik artır. Uzun müddət bu vəziyyətdə işləmək ciddi problemlərə gətirib çıxara bilər. Yəni risk hər zaman açıq şəkildə görünmür. İnsan bunu çox vaxt gec anlayır. Peşə seçərkən təkcə qazancı yox, sağlamlığa və psixoloji vəziyyətə təsirini də düşünmək lazımdır.
Riskli peşə dedikdə insanın həyatına, sağlamlığına və psixoloji durumuna mənfi təsir edə bilən işlər nəzərdə tutulur. Bu risklər dərhal ortaya çıxa bilər və ya illər sonra özünü göstərə bilər. Məsələn, tikinti ustası, kran operatoru, elektrik ustası, mədən işçisi, kimya zavodunda çalışan texnik, jurnalist , sosial işçi, IT mütəxəssisi kimi peşələr müxtəlif risk qruplarına daxildir. Hər sahənin özünəməxsus təhlükəsi var.
Burada bir məqam da var ki, gənclər bu sahələrə çox vaxt iş axtarışı zamanı rast gəlinən vakansiyalar vasitəsilə yönəlir. Vakansiyalar siyahısında yüksək maaş göstərildikdə, risk amili çox zaman nəzərə alınmır. İnsan ilk növbədə qazancı görür, amma təhlükəni düşünmür. Bu isə sonradan peşmanlıq yarada bilər.
Fiziki təhlükə daşıyan peşələr
Fiziki risk daşıyan peşələrdə çalışan insanlar hər zaman real təhlükə ilə üz-üzə qalır. Bu sahələrdə bir saniyəlik diqqətsizlik ağır nəticələrə səbəb ola bilər. İnsan bədəni daim risk altındadır. Bu, həm qısa müddətdə, həm də uzun illər sonra sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Bu tip işlərdə çalışan gənclər çox vaxt təhlükəni tam dərk etmədən işə başlayır. İlk vaxtlar hər şey normal görünə bilər. Amma zaman keçdikcə riskin nə qədər ciddi olduğu aydın olur. Ən kiçik səhv belə ciddi xəsarət, əmək qabiliyyətinin itirilməsi və ya daha ağır nəticələrlə bitə bilər. Buna görə də bu sahələrdə işləyən şəxslər daim ehtiyatlı olmalı və öz sağlamlığını ön planda tutmalıdır.
Tikinti sektorunda risklər
Tikinti sahəsi fiziki baxımdan ən təhlükəli peşələr sırasındadır. Burada ağır texnika ilə işləmək, kəskin alətlərdən istifadə etmək və hündür yerlərdə fəaliyyət göstərmək əsas iş prosesinin bir hissəsidir. Gənclər çox zaman bu sahəyə yüksək qazanc ümidi ilə daxil olur. Amma risklərin miqyasını tam olaraq düşünmür. Tikintidə çalışan insanlar hər an yıxılma, əzilmə, zərbə alma kimi təhlükələrlə qarşılaşa bilər. Bəzən sadə görünən bir iş belə ciddi xəsarətlə nəticələnə bilər. Qoruyucu vasitələrdən istifadə edilmədikdə və təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunmadıqda risk daha da artır. Tikinti sektorunda işləyən hər kəs işə məsuliyyətlə yanaşmalı və öz can təhlükəsizliyini əsas prioritet kimi görməlidir.
Hündürlükdə işləməyin təhlükələri
Hündür yerlərdə işləyən ustalar üçün risk ikiqat olur. Dam ustaları, kran operatorları və fasadla məşğul olan şəxslər hər zaman yıxılma təhlükəsi ilə üz-üzə qalır. Kiçik bir tarazlıq itkisi ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Bəzi hallarda təhlükəsizlik avadanlıqları da tam qoruma təmin etmir. Hündürlükdə işləyən gənclər çox vaxt cəsarətinə güvənir. Amma bu cəsarət bəzən səhv qərarlara gətirib çıxarır. Hər addım ölçülüb-biçilməli, tələskənliyə yol verilməməlidir. Bu sahədə çalışanlar üçün diqqətli olmaq və qaydalara ciddi əməl etmək həyati əhəmiyyət daşıyır.
Elektrik ustalarının qarşılaşdığı risklər
Elektrik sahəsində çalışan ustalar üçün təhlükə hər zaman mövcuddur. Elektrik cərəyanı ilə işləmək ciddi məsuliyyət tələb edir. Yanlış qoşulan kabel, vaxtında yoxlanılmayan avadanlıq və ehtiyatsız davranış ağır nəticələrə səbəb ola bilər. Elektrik ustaları çox zaman görünməyən təhlükə ilə üz-üzə qalır. Cərəyan nə əvvəlcədən xəbər verir, nə də özünü göstərir. Bu sahədə çalışan gənclər daim diqqətli olmalı, qoruyucu vasitələrdən istifadə etməli və iş zamanı bütün təhlükəsizlik qaydalarına əməl etməlidir. Elektriklə bağlı işlərdə təcrübəsiz davranmaq insan həyatı üçün ciddi risk yaradır. Buna görə də bu sahəyə yeni başlayanlar əvvəlcə kifayət qədər bilik və təcrübə toplamalıdır.
Psixoloji baxımdan riskli peşələr
Bəzi peşələr var ki, fiziki cəhətdən ağır olmasa da, insanın daxili dünyasına ciddi təsir göstərir. Bu işlərdə çalışan şəxslər davamlı olaraq stres altında olur. Mənfi hadisələrlə üzləşir və zamanla psixoloji yorğunluq yaşayır. İnsan bəzən öz emosiyalarını kənara qoymalı, başqalarının problemlərinə fokuslanmalıdır. Bu isə daxildə gərginlik yaradır. Uzun müddət bu şəkildə işləmək motivasiyanın azalmasına, işdən bezməyə və hətta depressiyaya səbəb ola bilər. Gənclər çox vaxt bu riskləri əvvəlcədən düşünmür və sonradan psixoloji çətinliklərlə üzləşir. Belə sahələrdə çalışan şəxslər öz ruh sağlamlıqlarına xüsusi diqqət yetirməlidir.
Jurnalistlərin yaşadığı stres
Jurnalist olmaq kənardan asan görünə bilər. Amma işin içində olanlar bunun nə qədər çətin olduğunu yaxşı bilir. Jurnalistlər daim hadisələrin mərkəzində olur. Bəzən təhlükəli ərazilərə gedir, təzyiq altında çalışır. Onlar tez-tez mənfi xəbərlərlə qarşılaşır, faciəvi hadisələri işıqlandırmalı olur. Bu isə insanın düşüncəsinə və emosional vəziyyətinə təsirsiz ötüşmür. Hər xəbəri obyektiv şəkildə təqdim etmək, şəxsi hissləri işə qarışdırmamaq asan deyil. Zamanla bu gərginlik insanı yora, diqqət dağınıqlığı yarada və motivasiyanı azalda bilər. Jurnalistlər üçün psixoloji balansı qorumaq çox vacibdir.
Sosial işçilərin emosional yükü
Sosial işçilər insanların həyatındakı ən çətin anlarda onların yanında olur. Ailədaxili problemlər, maddi çətinliklər, zorakılıq halları ilə qarşılaşmaq bu peşənin ayrılmaz hissəsidir. Hər gün başqalarının dərdinə şahid olmaq, onların problemlərini dinləmək insanın daxilində emosional gərginlik yaradır. Sosial işçilər çox vaxt öz hisslərini arxa plana keçirərək başqalarına kömək etməyə çalışır. Bu isə zamanla daxili yorğunluğa səbəb olur. Bəzi hallarda insan özünü tükənmiş hiss edə bilər. Bu sahədə çalışan gənclər psixoloji dəstək almağın və özlərinə vaxt ayırmağın nə qədər vacib olduğunu unutmamalıdır.
Sağlamlıq üçün təhlükəli peşələr
Bəzi peşələr var ki, insanın sağlamlığına birbaşa təsir göstərir, amma bu təsir dərhal hiss olunmur. İlk illərdə bədən hər şeyə dözür, insan özünü yaxşı hiss edir. Zaman keçdikcə isə vəziyyət dəyişir. Orqanizm yavaş-yavaş zəifləyir, müxtəlif xəstəliklər ortaya çıxmağa başlayır. Bu cür sahələrdə çalışan gənclər çox vaxt riskləri ciddiyə almır. Düşünürlər ki, hələ gəncdirlər, onlara heç nə olmaz. Amma illər sonra bədənin verdiyi reaksiya çox ağır ola bilər. Nəfəs darlığı, dəri problemləri, xroniki yorğunluq kimi hallar bu tip işlərin nəticəsində yarana bilər. Ona görə də sağlamlıq üçün təhlükəli peşələrdə işləyən şəxslər özlərinə daha çox diqqət yetirməli, mütəmadi tibbi müayinələrdən keçməli və qoruyucu vasitələrdən istifadə etməlidir.
Mədən işçiləri
Mədən sahəsində işləmək ən ağır və təhlükəli peşələrdən biridir. Yer altında fəaliyyət göstərmək insan sağlamlığı üçün ciddi risk yaradır. Orada hava dövranı zəif olur. Toz və müxtəlif qazlar ağciyərlərə zərər verir. Bu da zamanla tənəffüs problemlərinə səbəb olur. Yeraltı işlərdə çökmə təhlükəsi də hər zaman mövcuddur. Bir anlıq texniki problem və ya torpaq sürüşməsi ağır faciə ilə nəticələnə bilər. Mədən işçiləri daim fiziki gərginlik içində olur. Bu isə bel və oynaq problemlərinə gətirib çıxarır. Gənclər bu sahəyə girərkən bütün bu riskləri nəzərə almalı və sağlamlıqlarını ön planda tutmalıdır.
Kimyəvi sahədə çalışanlar
Kimyəvi maddələrlə işləyən insanlar üçün risk çox yüksəkdir. Zavodlarda istifadə olunan maddələr dəridə qıcıqlanma, allergiya və yanıq yarada bilər. Bu maddələrin qoxusu və buxarı tənəffüs yollarına ciddi zərər verir. Uzun müddət bu mühitdə işləmək ağciyər xəstəliklərinə və ümumi zəifliyə səbəb ola bilər. Qoruyucu geyimlər və maskalar istifadə edilsə də, bəzən bu tədbirlər tam qoruma təmin etmir. Bu sahədə çalışan gənclər təhlükəsizlik qaydalarına ciddi əməl etməli və sağlamlıqlarını riskə atmamalıdır. Müntəzəm tibbi yoxlamalar bu işlərdə çalışanlar üçün xüsusilə vacibdir.
Texnologiya sahəsində gizli risklər
Texnologiya sahəsi çoxlarına rahat və təhlükəsiz görünür. Ofis şəraiti, masa arxasında iş, fiziki yorğunluğun az olması insanı aldada bilər. Amma bu sahənin görünməyən riskləri var. Uzun müddət oturaq vəziyyətdə işləmək bel və boyun ağrılarına səbəb olur. Gözlər daim ekrana baxdığı üçün görmə problemləri yarana bilər. Hərəkətsiz həyat tərzi çəki artımına, ürək-damar problemlərinə yol aça bilər. Texnologiya sahəsində çalışan insanlar daim yenilənən biliklərə uyğunlaşmalı, öz üzərində işləməli olur. Bu da əlavə psixoloji gərginlik yaradır. Gənclər çox vaxt bu riskləri əvvəlcədən düşünmür. Amma zaman keçdikcə sağlamlıq və psixoloji problemlər ortaya çıxa bilər.
IT sektorunda yanma sindromu
IT sahəsində işləmək kənardan çox rahat görünür. Rahat iş mühiti, yüksək maaş, evdən işləmə imkanı bir çox gənci bu sahəyə cəlb edir. Amma işin arxa tərəfi o qədər də asan deyil. Uzun saatlar kompüter qarşısında qalmaq, layihələri vaxtında bitirmə təzyiqi insanı ciddi şəkildə yora bilər. Beyin daim işlək vəziyyətdə olur və istirahətə vaxt qalmır. Zamanla insan özünü motivasiyasız, halsız və bezmiş hiss edə bilər. Bu hal yanma sindromu adlanır. İnsan işindən zövq almamağa başlayır, diqqəti azalır, əsəbi olur. Bir çox gənc bu vəziyyəti gec anlayır və artıq psixoloji yorğunluq dərinləşmiş olur. IT sahəsində çalışanlar mütəmadi istirahət etməli, iş və şəxsi həyat arasında balans yaratmalıdır.
Gənclər niyə riskli peşələrə yönəlir?
Gənclər riskli sahələrə bəzən şüurlu, bəzən də düşünmədən yönəlir. Həyəcan, yenilik arzusu və özünü sübut etmə istəyi bu qərarlara təsir edir. Bəzi gənclər üçün riskli işlər daha maraqlı görünür. Onlar təhlükəni görsə də, bunu gözardı edir. Gələcək nəticələr çox zaman ikinci planda qalır. Əsas məqsəd tez nəticə əldə etmək olur. Bu isə bəzən səhv seçimlərə gətirib çıxarır.
Maddi səbəblər
Yüksək maaş və sürətli qazanc gənclər üçün çox cəlbedicidir. Xüsusilə yeni həyata başlayan insanlar tez pul qazanmaq istəyir. Kreditlər, şəxsi xərclər, ailəyə dəstək ehtiyacı gəncləri riskli sahələrə itələyə bilər. Onlar düşünür ki, bir neçə il bu işdə işləyib maddi vəziyyətlərini düzəldərlər. Amma çox vaxt bu qazancın arxasında ağır fiziki və psixoloji yorğunluq dayanır. İnsan sağlamlığını riskə ataraq pul qazanır və sonradan bunun nəticələrini yaşayır.
Status və prestij
Bəzi peşələr cəmiyyətdə daha hörmətli və nüfuzlu hesab olunur. Gənclər də bu hörməti qazanmaq istəyir. Tanınmaq, ad qazanmaq, ətrafdakılar tərəfindən yüksək qiymətləndirilmək arzusu onları riskə sövq edə bilər. İnsanlar bəzən öz imkanlarını düzgün qiymətləndirmədən, sadəcə ad qazanmaq üçün təhlükəli sahələrə yönəlir. Bu isə gələcəkdə həm sağlamlıq, həm də psixoloji problemlərə səbəb ola bilər. Buna görə də gənclər qərar verərkən yalnız statusu yox, öz təhlükəsizliklərini də düşünməlidir.
